เรื่องและภาพ: โอ๋ อิ่มเอม ตีพิมพ์ใน LEXUS Magazine_JAN-MAR 09

“วันวานไม่อาจหวนคืน” อาจเป็นคำพูดที่ชัดเจนและไม่เกินเลยนักในแง่ความเป็นจริงบางอย่าง ยามที่เราเอ่ยถึง ความทรงจำต่อเวลาในอดีต…หลายครั้งหลายหนที่เราพยายามนำพาตัวเองกลับสู่ความรู้สึกอันแสนผูกพันเหล่า นั้นให้เกิดขึ้นอยู่เสมอ

ใครบางคน อาจแวะไปจิบกาแฟเพียงสักแก้ว ที่ร้านอาแปะอาโกข้างทางในย่านตัวเมืองเก่าที่ไหนสักแห่ง เพื่อนั่งฟังเสียงสนทนาวิพากษ์เรื่องการบ้านการเมือง หลายคนพยายามเสาะซื้อหรือแสวงหาข้าวของเครื่องใช้ย้อนยุคจากร้านขายของเก่า นำมาสะสมเก็บไว้เพื่อเป็นความสุขทางใจ ชวนหวนให้นึกถึงวันวาน

ซึ่งจะด้วยเหตุผลอันใดก็ตามแต่ เราไม่อาจปฏิเสธได้ว่านี่คือ เสน่ห์อย่างหนึ่งของการมีชีวิตอยู่อย่างคนร่วมสมัย

และคงเป็นเรื่องพิเศษ ถ้าหากจะมีใคร? หรือกลุ่มคนกลุ่มใด? ที่พยายามทำในสิ่งที่เป็นมากกว่าแค่การสะสมเพื่อเก็บไว้ชื่นชมความรู้สึกโหยหา อดีตแต่เพียงลำพัง ซึ่งถือว่ายังโชคดีอยู่ไม่น้อยสำหรับเมืองไทยที่ความพิเศษเหล่านั้น มีอยู่จริง!

“บ้านพิพิธภัณฑ์” (โดยสมาคมกิจวัฒนธรรม) ถือเป็นหนึ่งในตัวอย่างของความเพียรพยายามรวมถึงความร่วมมือของคนกลุ่มคนที่รักการสะสม

นำโดยคุณเอนก นาวิกมูลและกัลยาณมิตร ร่วมจัดตั้งบ้านพิพิธภัณฑ์ขึ้นอย่างเป็นทางการเมื่อเกือบสิบปีที่แล้ว โดยมีเนื้อหาสาระเพื่อเป็นบ้านที่รวบรวมสิ่งของต่างๆ อันเป็นแรงกระตุ้นให้เกิดพิพิธภัณฑ์เฉพาะทางหรือพิพิธภัณฑ์แขนงอื่นในลำดับ อนาคต โดยเรื่องราวที่จัดแสดง คือวิถีชีวิตชาวตลาด ชาวเมืองในยุค 2500 รวมถึงยุคใกล้เคียง ซึ่งสิ่งของต่างๆที่จัดแสดงนั้น ส่วนใหญ่ได้มาจากการบริจาค และบางส่วนมาจากการซื้อหาจากงบประมาณรายได้เท่าที่พอมี เพื่อพัฒนามิติในการนำเสนอที่สมจริงยิ่งขึ้น

อาคารการจัดแสดงได้รับการออกแบบให้เป็นเช่นห้องกั้นอารมณ์ห้องแถวในตลาด โดยแบ่งเป็น 2 อาคารได้แก่

อาคารแรก: ชั้นที่1 จัดเป็นร้านของเล่น ร้านขายของจิปาถะ ร้านขายยา เคาเตอร์ขายบัตรเข้าชม และร้านขายของที่ระลึก ชั้นที่ 2 เป็นร้านถ่ายรูป โรงพิมพ์ โรงภาพยนตร์ ร้านตัดผม ร้านให้เช่าหนังสือ ห้องครัว ห้องข้าวของเครื่องใช้กระจุกกระจิกจากสกุล “สุวัตถี” และชั้นที่ 3 จำลองเป็นห้องนายอำเภอ ห้องเรียน ร้านขายแผ่นเสียง ร้านขายสรรพสินค้า

ในส่วนอาคารที่สองซึ่งเป็นส่วนที่ต่อเติมภายหลัง ขณะนี้จัดแสดงเฉพาะในส่วนชั้นที่ 1 ได้แก่ร้านกาแฟ ร้านหนังสือ ร้านทำฟัน ร้านทอง และร้านริมน้ำ

แม้เวลาจะเป็นสิ่งที่เราไม่อาจเรียกหวนคืน แต่เชื่อมั่นเหลือเกินว่า หากใครได้มีโอกาสไปร่วมเดินทางเชื่อมโยงเวลาอันร่วมสมัยที่ “บ้านพิพิธภัณฑ์” ความรู้สึกของคำว่า “อดีต” ย่อม เป็นมากกว่าแค่เรื่องที่ผ่านพ้น มีหลายสิ่งที่ยังคงตราตรึง มีหลายเรื่องราวที่ยังเป็นเสน่ห์ที่น่าศึกษาและทวงถามถึงความเป็นปัจจุบัน ให้เราตระหนักถึงสิ่งที่เราเป็น และเก็บรักษาคุณค่านั้นไว้ เพื่อเป็นแบบอย่างสำหรับกาลเวลาแห่งอนาคต “Save it today. Tomorrow it’ll be history”

บ้านพิพิธภัณฑ์: ตั้งอยู่ที่บ้านเลขที่ 170/17 หมู่ที่ 17 ซอยคลองโพ 2 ถนนศาลาธรรมสพน์ (ถนนเล็ก ต่อจากปลายถนนพุทธมณฑลสาย 2 ด้านทางรถไฟ) เขตทวีวัฒนา กทม.10170

ช่วงเวลาเข้าชม: จะเปิดเฉพาะวันเสาร์และอาทิตย์เท่านั้น (เนื่องจากวันจันทร์ถึงศุกร์ กรรมการและอาสาสมัครทุกคนต้องทำงานประจำของตนเอง) ระหว่าง 10.00 น. -17.00 น.

ติดต่อสอบถามได้ที่ 089-200-2803 คุณเอนก นาวิกมูล และ089-666-2008 คุณวรรณา นาวิกมูล หรือข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ http://houseofmuseums.siam.edu

…………………………………………………….

18 มีนาคม 2552 / เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่อง: โอ๋ อิ่มเอม ภาพ: ก้องกานต์ สุจิระสิงหะกุล / ตีพิมพ์ใน LEXUS MAGAZINE_JAN-MAR 09

ชื่อของ“ผศ.ดร.สิงห์ อินทรชูโต” หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีทางอาคาร คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยายาลัยเกษตรศาสตร์ รวมถึงการเป็นสถาปนิกและนักออกแบบ อาจจะเป็นชื่อที่ใครหลายคนในวงการกรีนดีไซน์ [GREEN DESIGN] คุ้นเคยกันเป็นอย่างดี จากผลงานการออกแบบเฟอร์นิเจอร์เพื่อสิ่งแวดล้อมภายใต้แบรนด์ OSISU และการเป็นหนึ่งในผู้ที่คลุกคลีด้านการจัดการการออกแบบสิ่งแวดล้อม ซึ่งตลอดระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมา เรื่องราวเหล่านั้นได้ต่างได้ถูกถ่ายทอดออกมาเป็นสิ่งที่เรียกได้ว่า “ความเป็นไปได้” มากขึ้น และนี่คือบทสนทนาเกี่ยวกับบางแง่มุมที่เอ่ยถึงลำดับพัฒนาการของอดีต ปัจจุบัน และอนาคต เกี่ยวกับการพิทักษ์สิ่งแวดล้อมผ่านการออกแบบทางความคิดของ ผศ.ดรสิงห์ อินทรชูโต

(+) ที่มาของแนวคิดหรือแรงบันดาลใจต่องานออกแบบเพื่อสิ่งแวดล้อมที่อาจารย์สิงห์ทำอยู่ ณ ขณะนี้

ที่มาของแนวคิดเกี่ยวกับการออกแบบในเรื่องนี้ เกิดขึ้นมาเมื่อประมาณ 4-5 ปีที่แล้ว ซึ่งต้องยอมรับว่า มันไม่ได้เกิดขึ้นจากความตั้งใจโดยตรงตั้งแต่ต้น เพราะมันเกิดขึ้นในช่วงที่ผมรับงานการออกแบบอาคารที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยเน้นในเรื่องการประหยัดพลังงานเป็นประเด็นหลัก และเราก็มาพบว่า หลังจากการก่อสร้าง ต่างมีวัสดุเหลือทิ้งมากมายก่ายกอง แล้วอย่างนี้ประเด็นของการเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มันก็คงไม่ใช่แค่เรื่องของการประหยัดพลังงานแล้วล่ะ แต่มันน่าจะจะรวมหมายถึง การใช้วัสดุให้คุ้มค่า การไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในภายหลังด้วย นั่นคือจุดเริ่มต้นให้คิดว่า เราเป็นต้นเหตุหนึ่งของการสร้างขยะ เหมือนเราเองกำลังโกหกคนอื่นหรือบอกไม่หมด ว่าอันที่จริงแล้วมันยังมีจุดด้อยของเรื่องนี้อยู่ ก็เลยเริ่มเก็บเศษวัสดุจากงานของตัวเองมาทำเป็นผลิตภัณฑ์ใช้เองก่อน แล้วก็ทดลองทำมาเรื่อยๆ

(+)แล้วอาจารย์สิงห์ เริ่มมาจริงจังหรือมองเห็นความเป็นไปได้ในตอนไหนครับ?

สิ่งที่เริ่มรู้สึกว่ามันเป็นไปได้ก็ตอนที่หุ้นส่วนผมคือ คุณจ๋า วีรนุช ตันชูเกียรติ ซึ่งตอนนั้นเป็นลูกค้า ให้ผมออกแบบอาคารและผมก็พลอยออกแบบพวกเฟอร์นิเจอร์จากเศษวัสดุของโครงการให้ด้วย ซึ่งเธอชื่นชอบมาก ตัวผมเองก็ไม่เคยคาดคิดว่า เมื่อมันออกมาแล้วจะมีคนชมหรือชอบงานประเภทนี้ ไอ้เราก็พลอยบ้าจี้ไปด้วยเวลามีคนชม ก็เลยเริ่มทำมากขึ้น เอาไปฝากวางโชว์ที่โน่นที่นี่ จนมักจะมีคนขอสั่งทำ ซึ่งเราก็ทำไม่ได้เพราะมันเป็นเศษวัสดุที่ไม่สามารถระบุได้ตรงตามความต้องการในตอนนั้น วันหนึ่งคุณจ๋า ก็เลยเข้ามาถามว่า กำลังจะมีงานโชว์เฟอร์นิเจอร์สนใจจะเอาไปร่วมแสดงในงานไหม? ตอนนั้นแหละที่เริ่มคิด เอาล่ะ! ลองดู เราทำงานมาก็อยากโชว์บ้างล่ะ ซึ่งถือว่าเป็นงานแรกที่เริ่มมีการลงทุนที่จริงจังในการผลิต พอเปิดบูธโชว์งานก็เริ่มมีคนซื้อหรือสั่งทำ ผมตื่นเต้นมากเมื่อมีคนซื้อเพราะผมไม่เคยทำผลิตภัณฑ์หรือเฟอร์นิเจอร์ออกมาขาย ที่ผ่านมาก็ทำแต่งานออกแบบตึกอาคารโครงการใหญ่ๆซึ่งก็มีรายได้ที่มากมายอยู่แล้ว แปลกนะที่เงินแค่สองสามหมื่น จะทำให้ผมมีความสุขได้มากมาย เพราะมันนิดเดียวมากเมื่อเทียบกัน แต่เออ…เฮ้ย! มันเป็นไปได้แฮะ!

(+)ส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะว่า มันเป็นเรื่องที่เพิ่มมิติอีกด้านของการออกแบบให้กับอาจารย์สิงห์ด้วยหรือเปล่าครับ?

ใช่นะ มันน่าตื่นเต้นตรงที่ปกติแล้ว การแก้ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อม คนทั่วไปมักจะนึกถึงนักวิทยาศาสตร์ นักวิชาการ วิศวกร หรือคนโน่นคนนี่ แต่ครั้งนี้ทำให้รู้สึกว่า การออกแบบมันช่วยแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมได้ด้วย นักออกแบบสามารถช่วยได้ เราทำได้

(+)แล้วนับตั้งแต่วันนั้น อะไรบ้างที่ต่อยอดความคิดหรือขยายการพัฒนาทั้งในเรื่องของธุรกิจ รวมถึงเรื่องการเรียนการสอนในมหาวิทยาลัยครับ?

เยอะมากครับ มันมีหลายอย่างที่เกิดขึ้นในเวลาเดียวกัน เพราะจำได้ว่าตอนที่เปิดตัวผลิตภัณฑ์จากเศษวัสดุ ในช่วงแรกเมื่อ 4-5 ปีที่แล้วเป็นช่วงที่ยังไม่มีความกระตือรือร้นหรือสนใจจากผู้คนเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมเท่าไรนัก มันเป็นเหมือนปรากฏการณ์หรือการจุดประเด็นในสังคม จากที่นิสิตนักศักษาอาจมองว่า สิ่งที่ผมพยายามสอนอยู่เป็นเรื่องที่สอนไปตามแบบหลักการความคิด ก็กลายเป็นตั้งใจฟังมากขึ้น เพราะสิ่งที่อาจารย์สอนอยู่ คนอื่นข้างนอกเขาก็ยังให้ความสนใจเลย หรือแม้กระทั่งในเรื่องของการของบประมาณเพื่อส่งเสริมงานวิจัย ที่ก่อนหน้านั้นมันแทบเป็นไปไม่ได้เลยล่ะ แต่ทุกวันนี้ เราสามารถที่จะมีงบประมาณดังกล่าวเพื่อสิ่งนี้ได้ ซึ่งอาจเป็นเพราะว่ามันไม่ใช่เรื่องที่เป็นนามธรรมอีกต่อไป มันเป็นเรื่องที่เป็นรูปธรรมที่ชัดเจนมากขึ้น ประกอบกับการได้เดินทางไปต่างประเทศเพื่อจัดองค์ความรู้เรื่องการออกแบบที่ครบวงจร เป็นรูปธรรมและหลากหลาย ในทุกขนาดงาน ทุกคนทำได้หมด รวมถึงการสร้างจิตสำนึกสำหรับทุกชนชั้น ไม่ว่ารวยหรือจน มันเปลี่ยนวิธีคิดได้

(+)ถ้าเช่นนั้น ตอนนี้อาจารย์สิงห์มองภาพรวมของสถานการณ์เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมชัดเจนขึ้นอย่างไรบ้างครับ ?

ความคิดของผู้คนดีขึ้นนะ คนเข้าใจมากขึ้น ดังนั้นจึงมีกลุ่มคนที่ยอมจ่ายเงินที่มากกว่าเพื่อได้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ขณะเดียวกันเราก็สามารถดึงเอาคนในภาคการผลิตอย่างเช่นชาวบ้าน มาช่วยกันผลิตเพื่อสร้างงานซึ่งกัน คิดดูแล้วกันว่า นี่คือการเอาขยะไปขายต่างประเทศนะ เขาเอาขยะเราไป ขณะที่เราเอาเงินเขาเข้ามา

อย่างของบางชิ้น ตอนเป็นเศษเหล็กแค่ 3-4 บาท แต่พอเราเอามาประยุกต์ก็กลายเป็นว่า เราขายพันสองพันก็ยังมีคนซื้อ แค่เอาเศษเหล็กสองชิ้นมาเชื่อมต่อกัน โดยผ่านสายตานักออกแบบ อย่างเศษเชือกกิโลไม่กี่สิบบาทแต่พอเอามาทำเป็นโคมไฟก็กลายเป็นหลายพันบาท ใช่ไหม?

(+)ทราบมาว่าเดิมอาจารย์สิงห์จะทำงานในส่วนของการออกแบบเป็นจุดเริ่มต้น แต่ขณะนี้ได้ขยายงานไปถึงการวางระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมด้วยใช่ไหมครับ?

ใช่ครับ คือกำลังมองว่าจากที่แต่ก่อนคนมักจะนำเศษวัสดุต่างๆมาให้ผมทำการจัดการออกแบบ แต่ก็นั่นแหละ บ้านคนนะ ไม่ใช่โรงงาน! มันก็เลยเต็มไปด้วยเศษขยะเศษวัสดุ ดูห้องผมสิ! (หัวเราะ) มันมีแต่เศษข้าวของเครื่องใช้เต็มไปหมด จนกระทั่งผมต้องบอกกับทุกคนที่อยากให้ผมช่วยออกแบบว่า อย่าขนอะไรมาให้ผมเลยให้ส่งรูปมาก่อน แล้วผมจะตามไปที่โรงงานและศึกษาตั้งแต่พวกเครื่องยนต์กลไก รวมถึงความเป็นไปได้ในการผลิตว่าสามารถนำกลับไปใช้ในกระบวนการหรือสรรหาเครื่องจักรที่เหมาะสม ทำให้เขาสามารถแก้ไขปัญหาเหล่านั้นได้ด้วยตนเองในอนาคต

แต่ก็ถือว่าสิ่งที่ทำอยู่ ณ ตอนนี้ถือเป็นเรื่องปลายน้ำมาก เพราะมันคือตามแก้ปัญหา ในตอนนี้สิ่งที่ผมอยากทำมาก คือการขึ้นสู่ต้นน้ำเพื่อจัดการกับการลดจำนวนเศษวัสดุ หรือเปลี่ยนวัฒนธรรมองค์กรว่าทำได้ไหม? เช่น ปัญหาเรื่องความฟุ่มเฟือยในการใช้ทรัพยากร คุยกันตั้งแต่ต้นให้มองเห็นประเด็นบางอย่าง กำไรแค่นี้พอไหม ถ้าได้จิตสำนึกเรื่องสิ่งแวดล้อมในระยะยาว

ในอนาคตเราต้องมองเรื่องความสมดุล ซึ่งมี 3 เรื่องที่เราต้องตระหนักคือ 1.เรื่องเศรษฐกิจ 2.สภาพแวดล้อม และ3.คือคน ยากนะที่จะทำให้เรื่องเหล่านี้สมดุล เราต้องช่วยกัน! ซึ่งผมในฐานะหน้าที่ปัจจุบันนี้ ผมไม่ได้กลัวว่าจะมีสิ่งที่เรียกว่า “คู่แข่ง” สำหรับผมงานออกแบบหรือการจัดการเศษวัสดุ ยิ่งดีเสียอีก ถ้ายิ่งช่วยกันทำมากๆ เพราะยิ่งแก้ปัญหาได้มาตาม นี่คือการหวนกลับไปมองถึงความสมดุลที่ว่าฯ คนอื่่นมองว่าผมอาจจะมีกำไรลดลง แต่สำหรับผม ผมว่ามันไม่มีทางลดลง ตราบใดที่คนเรายังผลิตขยะได้เก่งกว่าสินค้าจากวัสดุเหลือใช้ [USED PRODUCT] อีกอย่างหนึ่งคงไม่มีใครในโลกนี้ที่จะบินมาเมืองไทยเพียงเพื่อมาซื้อ“แบรนด์โอซิซุ“เพียงเจ้าเดียว!

(+)ตอนนี้ก็ยังเป็นแบรนด์เดียวที่ผลิตสินค้าด้านนี้โดยเฉพาะเหรอครับ? ทำไมล่ะครับ?

เออ…ทำไมล่ะ? (ครุ่นคิดอยู่ชั่วขณะ) อืม…ผมคิดว่าเพราะ หนึ่ง เขาอาจจะคิดว่าต้นทุนสูงไปหมด ถ้ามองในแง่ธุรกิจ

(+)หรือว่ามันเป็นเรื่องของต้นทุนทางความคิด?

อืม…ม แต่มันไม่ยากนะสำหรับใครๆ เพราะอย่างชาวบ้านทั่วไป เขาก็เอาเศษวัสดุเล็กๆ น้อยๆ มาประดิษฐ์หรือประยุกต์ใช้เป็นสิ่งของได้สารพัด เขาเหล่านั้นแหละ ปรมาจารย์! ส่วนผมน่ะแค่คนที่เพิ่งเริ่มทำ เพราะฉะนั้นจึงน่าจะเป็นประเด็นอื่น เช่น วัสดุที่ได้มามันยากต่อการใช้มือทำ ต้องใช้เครื่องจักร ซึ่งไม่รู้จะเริ่มอย่างไร? ซึ่งผมก็ไม่แน่ใจนัก มันตอบยาก ว่าทำไม? แต่สิ่งหนึ่งที่ในแง่การทำธุรกิจที่คนลืมคิดไปว่า นอกเหนือจากการมองปริมาณความเป็นสินค้าตลาดแล้ว เขาอาจลืมไปว่า กระแสของสิ่งแวดล้อมกำลังมา ส่วนแบ่งทางการตลาดอาจจะได้สูงกว่าด้วยซ้ำเมื่อเทียบกัน ของจำนวนชิ้นน้อยกว่าแต่อาจได้กำไรมากกว่า คือผมว่ามันต้งลองน่ะ!

(+)มาถึงตอนนี้แล้วอาจารย์สิงห์มีโครงการอะไรที่สามารถเชื่อมโยงหรือแตกสาขาออกไปจากตรงจุดนี้ ซึ่งเป็นสิ่งที่อาจารย์อยากทำมากๆบ้างครับ?

ผมอยากทำธุรกิจอื่น ให้คนเห็นว่าธุรกิจอะไรก็สามารถทำเพื่อสิ่งแวดล้อมได้ เช่น บูติคโฮเทล ทำโรงเรียนหรือสถาบันที่สอนเกี่ยวกับการออกแบบเพื่อสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะ แล้วก็เดินทางไปสอนคนทั่วโลก เพราะผมถือว่ามันไม่ใช่ปัญหาของประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่มันเป็นปัญหาของโลก มันคงจะช่วยได้มากขึ้นหากไม่มีพรมแดนใดมากั้นสำหรับการแบ่งปันซึ่งกัน

(+)ทุกวันนี้อาจารย์สิงห์รู้สึกอย่างไรบ้างครับ? ที่ได้ทำในสิ่งที่เป็นปัจจุบัน

ผมว่ามันเป็น “ความมันส์” เออ…เฮ้ย! “ดีไซเนอร์” ทำได้หลายอย่าง อย่างนี้เชียวเหรอ? ซึ่งแต่ก่อน คนมักจะมองดีไซเนอร์ว่าเป็นตัวแทนของความฟุ่มเฟือย เป็นพวกสำอาง แต่ผมอยากให้เขามองว่า เราคือผู้พิทักษ์โลกได้นะ (หัวเราะ) อะไรทำนองนั้น…

(+)คำถามสุดท้ายนะครับ สิ่งที่อาจารย์สิงห์อยากจะสื่อสารกับการร่วมกันอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม สำหรับคนคนหนึ่ง เขาต้องเริ่มต้นที่ตรงไหน? และอย่างไรบ้างครับ?

การทำเศษวัสดุหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้มีคุณค่า เราต้องเข้าใจมันก่อน ง่ายๆ เลยคือ ต้องคัดแยกมันให้เป็น ตอนนี้การแยกขยะมีใครกี่คนที่ทำจริงๆ! มัวแต่ไปพึ่งซาเล้งกันหมดเลย ถูกไหม? ซึ่งสิ่งที่ง่ายที่สุดและทุกคนทำได้ ผมขอแค่นี้เอง “คัดแยก” ไม่ต้องไปคิดว่า เดี๋ยวเขาก็จับไปรวมกันในรถขยะ อย่าคิดอย่างนั้น เพราะการคัดแยก มันมีผลต่อจิตใจเราด้วย 1.ฝึกตัวเอง 2.คนที่นำขยะไปเขาสามารถนำไปปรับแก้ไขได้ง่ายขึ้น 3.บางครั้งในตอนคัดแยก คุณจะเห็นเองว่า มันเยอะ ทำให้อยากจะลดการใช้ การบริโภค หรืออาจจะเอาเศษวัสดุเหล่านั้นไปทำอะไรได้สารพัดหลายประเด็น ซึ่งถ้าอยากจะศึกษาให้ละเอียดมากกว่านี้ ให้มาผมได้เลยที่คณะฯ ได้เลย เราสอนทุกๆเย็นวันพฤหัสเกี่ยวกับการปฏิบัติการออกแบบเศษวัสดุ ไม่มีข้อจำกัดใดที่จะมาคุยมาปรึกษากัน ผมยินดีเสมอครับ

…………………………………………………………

13 มีนาคม 2552 / เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่อง: น้องฝน ภาพ: โอ๋ อิ่มเอม / ตึพิมพ์ใน LEXUS MAGAZINE_JAN-MAR 09

เปลือกหอยนั้นเป็นความสวยงามที่ธรรมชาติรังสรรค์และแต่งแต้มสีสันให้ท้องทะเลสวยงามยิ่งขึ้น เสมือนเป็นอัญมณีแห่งท้องทะเล ที่ไม่ว่าใครได้สัมผัสก็อยากเก็บไว้เป็นสิ่งระลึกแห่งความทรงจำถึงวันที่เยือนทะเล แต่มากไปกว่านั้นเปลือกหอยยังแฝงไปด้วยความลี้ลับน่าค้นหา ซึ่งเป็นทั้งบันทึกเรื่องราวของสายน้ำ และความมหัศจรรย์ของตัวมันเอง สิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่ผ่านการวิวัฒนาการและคงอยู่สืบเนื่องมานับล้านปี โดยสิ่งต่างๆ ของเปลือกหอยเหล่านี้ ล้วนได้รับการรวบรวมไว้ที่พิพิธภัณฑ์หอยกรุงเทพฯ ด้วยการสร้างสรรค์สถานที่จัดแสดงเปลือกหอยไว้มากกว่า 600 ชนิด จากทั่วโลก มีจำนวนเปลือกหอยทั้งหมดนับหมื่นๆ ชิ้น ซึ่งเหมาะทั้งการเข้าชมด้วยใจรักในความงดงามของเปลือกหอย และศึกษาหาความรู้ โดยเปลือกหอยแต่ละชนิดจะมีคำอธิบายถึงชื่อ และประวัติไว้อย่างดี บนพื้นที่จัดแสดง 3 ชั้น จัดแบ่งตามกลุ่มชนิดของหอย

นอกจากความสวยงามของตัวเปลือกหอยเองแล้ว ที่พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ยังเผยถึงความอลังการของการจัดแสดง ไม่ว่าจะเป็นหอยมือเสือซึ่งเป็นหอยสองฝาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลก จนไปถึงฟอสซิลหอยขนาดใหญ่จากยุคจูราสสิคตอนต้น และเปลือกหอยที่มีความน่ารักสดใสอย่างหอยหัวใจ หรือหอยแครงหัวใจ ที่มีรูปร่างเหมือนหัวใจหลากสีสันดวงเล็กๆไม่มีผิด คล้ายกับเชื้อเชิญให้มาเยี่ยมชมความงามบรรดาเปลือกหอยเหนือน้ำทะเล ณ ใจกลางกรุง

ทุกภาพมีถ้อยคำ ทุกเปลือกหอยมีเรื่องราว

รอคอยให้คุณสัมผัสความมหัศจรรย์เหนือความงดงาม

Bangkok Sea Shell Museum หัวมุมถนนสีลม ซอย 23

เปิดทำการ 10.00 – 21.00 น.

สอบถามรายละเอียด โทร 02 234 0291

…………………………………………………………

13 มีนาคม 2552 / เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่องและภาพ: โอ๋ อิ่มเอม / ตีพิมพ์ใน LEXUS MAGAZINE_JAN-MAR 09

จากความตั้งใจในช่วงบั้นปลายชีวิตต่อการสร้างงานศิลปะ เมื่อหลายทศวรรษก่อน ของคุณมีเซียม ยิบอินซอย ศิลปินชั้นเยี่ยม สาขาจิตรกรรม พร้อมกับแนวคิดที่ว่า “ประติมากรรมควรอยู่รวมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับธรรมชาติ” นั่นคือจุดเริ่มต้นที่ทำให้เกิดสวนศิลป์แห่งนี้ขึ้น ซึ่งได้ถูกแปลงโฉมจากผืนนาในอดีต สู่สวนหลากพันธุ์ไม้อันแสนร่มรื่น เพื่อเป็นแหล่งพักผ่อนและชมงานประติมากรรมที่จัดแสดงท่ามกลางธรรมชาติ ซึ่งถือเป็นงานประติมากรรมที่สะท้อนให้เห็นชีวิตของผู้คนรอบตัว เด็ก ผู้ชาย ผู้หญิง ในอิริยาบถต่าง ๆ และแสดงออกซึ่งความรู้สึกอันเป็นปุถุชน แด่ผู้รักงานศิลปะและความสงบ ให้สามารถรับรู้ถึงความพิเศษเหล่านั้น

และแม้ ณ วันนี้ ช่วงเวลาอันร่วมสมัยสำหรับคุณมีเซียม ยิบอินซอย จะผ่านพ้นไป แต่เราก็ยังคงเชื่อมั่นว่า (แม้) “ชีวิตสั้น แต่ศิลปะยืนยาว” เสมอ ยามที่ได้ชื่นชมความงามอันเกิดจากแรงบันดาลใจ ระหว่างประติมากรรมและธรรมชาติ ณ ทีแห่งนี้

สวนศิลป์ มีเซียม ยิบอินซอย

เลขที่ 38/1-9 พุทธมณฑลสาย 7 ต.ท่าตลาด อ.สามพราน จ.นครปฐม

เปิดบริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 9.00-17.00 น. (ไม่เสียค่าใช้จ่ายในการเข้าชม)

กรุณาติดต่อก่อนเข้าชมที่ โทร. 02 353 8600 หรือ 034 321 792

…………………………………………………………

13 มีนาคม 2552 / เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่อง: อิ่มเอม ภาพ: ก้องกานต์และเอกพันธ์มัลติพลาย / ตีพิมพ์ใน LEXUS Magazine Oct-Dec 08

ในที่สุดการรอคอยที่แสนยาวนานกว่า 11 ปีของโครงการหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหาครหรือหอศิลป์กรุงเทพฯ ก็บรรลุความสำเร็จด้านโครงสร้างภาพรวมของอาคารและการจัดการเบื้องต้น ให้เราได้สามารถมีพื้นที่สาธารณะเพื่อแลกเปลี่ยนความคิดต่างๆ หรือเชื่อมโยงความเข้าใจต่อกันโดยผ่านเรื่องราวของงานศิลปะ

ซึ่งในฐานะของกรรมการมูลนิธิ รวมถึงการเป็นผู้อำนวยการหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร สำหรับ“คุณฉัตรวิชัย พรหมทัตตเวที” แล้ว นี่คือบทสนทนาหรือการแสดงความคิดอ่านที่เป็นมากกว่าการพูดถึงศิลปะในแบบที่เราคุ้นชิน จากจุดเริ่มต้นของแนวคิดสู่การพัฒนาสังคมร่วมกันบนพื้นฐานความคิดของงานศิลปะ(สู่ความ)ร่วมสมัย

+ ทราบมาว่า กว่าจะได้มาซึ่งการเป็นหอศิลป์กรุงเทพฯ ต้องใช้เวลาและการเรียกร้องจากหลายส่วน มีที่มาหรือจากกระบวนการแบบใดที่ทำให้เรามีหอศิลป์ฯ อย่างที่เห็น… ?

เรื่องของหอศิลป์กรุงเทพฯ มีการรณรงค์กันมาตั้งแต่แรกเริ่ม โครงการนี้มีการเอ่ยถึงตั้งแต่ 15 ปีที่แล้ว สมัยต้นยุคของคุณพิจิตร รัตตกุล ซึ่งตอนนั้นเราทำเรื่องของมูลนิธิ ร.9 แล้วก็มีการแสดงงานศิลปะ เมื่อ 14 ปีที่แล้ว ที่ศูนย์ฯสิริกิติ์ หลังจากนั้น 3-4 ปีผ่านมาก็มีการตั้งเรื่อง มีการประกวดเพราะฉะนั้นถ้ารวมแบบที่ประกวดสำเร็จแล้วก็เท่ากับมีอายุ 11 ปีซึ่งตอนนั้นก็มีการวางศิลาฤกษ์แต่หลังจากนั้นไม่นานคุณพิจิตร ก็พ้นสมัยไปพอดี แล้วก็มาถึงสมัยคุณสมัคร ก็กลายเป็นเรื่องมีปัญหาเพราะคุณสมัครอยากให้ที่ตรงนี้เป็นมัลติสตอรี่ คาร์พาร์ค ซึ่งก็เลยทำให้พวกเราเหล่าศิลปินประท้วง จนถึงขนาดต้องฟ้องร้องคุณสมัครต่อศาลด้วย อารมณ์เหมือนคนดุ! ที่ประกอบด้วยฝ่ายนักสื่อสารมวลชนและหนังสือพิมพ์ ทั้งฝ่ายผู้คนในสายนักการเมือง นักกฏหมายช่วยด้วย เพราะพวกเขาต่างก็เห็นว่าศิลปะมันเป็นสิ่งที่ดีต่อชีวิต มันไม่น่าจะมีปัญหา ทำให้นับแต่นั้นมา ก็เกิดการรวมกลุ่มกันขึ้น อาจพูดได้ว่า ศิลปินเริ่มพูดได้เสียงดัง เริ่มประท้วงกันได้ ว่าไปแล้วก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจว่าทำไมศิลปินจึงทำได้ เพราะดูเหมือนว่าวิถีชีวิตศิลปินไม่น่าจะมีการรวมกลุ่มกันเพื่อมาเรียกร้องอะไร แต่ถ้าคุณมองถึงสังคมเราแล้ว จะมองเห็นถึงเหตุผลบางอย่างที่ศิลปินสามารถทำเรื่องแบบนี้ได้นั้น ก็อาจเป็นเพราะเป็นกลุ่มคนที่มีผลประโยชน์หรือการพึ่งพาคนอื่นน้อย ไม่มีเจ้านาย ไม่มีผู้บังคับบัญชาหรือหัวหน้า ด้วยความอิสระนี่เองที่ทำให้สามารถทำอะไรโดยไม่จำเป็นต้องมีเงื่อนไขมากนัก และนี่อาจเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เกิดหอศิลป์อย่างที่เห็นอยู่ทุกวันนี้

+ เนื้อหาหรือหน้าที่หลัก ที่หอศิลป์ฯพยายามผลักดันให้เกิดขึ้นสำหรับการเริ่มต้นขณะนี้ มีอะไรบ้างครับ ?

ก็ต้องยอมรับว่า ความคิดเรื่องหอศิลป์นั้น มีการพัฒนากันมาในระยะ10 กว่าปีนี้ เริ่มจากตอนแรกที่จะออกมาเป็นในรูปแบบหอศิลป์ร่วมสมัย ต่อมาก็มีการเปลี่ยนชื่อเป็นหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ซึ่งจะบอกว่าเป็นการยอมรับด้วยว่า ในเรื่องของความร่วมสมัยนั้น มันอาจจะมีการชงเรื่องหรือมียุทธศาสตร์ที่จะต้องเกี่ยวกับสังคมโดยทั่วไป เพราะฉะนั้นถ้าเป็นเรื่องความร่วมสมัยจัดๆจ๋าๆจนเกินไป ก็อาจจะกลายเป็นลักษณะของหอคอยงาช้างที่คนเอื้อมไม่ถึง เราเลยต้องมีมุขหรือยุทธศาสตร์ว่า ถ้าเราอยากจะให้มีคนมาดูงานศิลปะ ก็อย่าทำตัวให้มันแปลกแยกนัก ก็เลยกลายเป็นว่า พอถึงเวลาเอาเข้าจริงๆเราต้องปรับต้องพัฒนาตามพื้นฐานความเป็นจริงว่า เราจะสร้างงานศิลปะร่วมสมัยให้แก่สังคมอย่างไร? แล้วผลสุดท้ายการสร้างสิ่งนี้มันอาจจะต้องตีบทให้แตกว่า การทำงานศิลปะมันไม่ได้เกี่ยวกับการที่ศิลปินทำขึ้นกันเอง ดูกันเองหรือเฉพาะในวงแคบๆ ไหนๆเราก็อยู่กันตรงนี้แล้ว เราต้องคิดถึงคนดูด้วย เพราะฉะนั้นมันก็เป็นไดอะลอก หรือการพูดคุยสนทนากันระหว่างคนทำกับคนดู พอได้แนวคิดมาอย่างนั้นแล้วเราก็มองเห็นว่า ณ ที่แห่งนี้กลายเป็นจุดนัดพบ เป็นสี่แยกที่ผู้คนจะมาเจอกันดีไหม? เป็นเวทีระหว่างศิลปินและผู้เสพมาเจอกัน และศิลปินที่หมายถึงก็ไม่ใช่แค่เป็นเรื่องของวงการทัศนศิลป์อย่างเดียว เพราะมีเรื่องของละคร วรรณกรรม ภาพยนตร์ ดนตรีเข้ามาผสมโรงด้วย เพราะว่าเนื้อหาสมัยใหม่มันไม่ได้เกาะติดอยู่กับศิลปะแขนงใดแขนงหนึ่งเพียงอย่างเดียว มันหล่อหลอมกัน ซึ่งเท่ากับว่าการรวมกลุ่มที่เกิดขึ้นครั้งนี้มันเป็นการส่งเสริมศิลปะระหว่างกรุงเทพมหานครกับพันธมิตรเครือข่ายศิลปินทุกสาขา ประมาณ 9 สาขา ทำให้รูปโฉมของศิลปะมันเป็นการเดินร่วมกัน

เพราะฉะนั้นก็เลยต้องวกกลับมาถามถึงตึกแห่งนี้ว่า การออกแบบนั้น ไม่ใช่มีแค่ว่าแกลอรี่หรือการแสดงงานทั่วไป แต่เรามีโรงละคร มีการแสดงดนตรี มีการฉายภาพยนตร์ และมีห้องสมุดด้วยซึ่งงานประเภทวรรณกรรมก็สามารถที่จะไปรวมกลุ่มกันได้ ณ ตรงจุดนี้ จึงเป็นอะไรที่น่าสนุกเหมือนกับว่าในวันๆหนึ่ง เราสามารถดูงานได้ถึง 6-7 งาน จากศิลปะหลายแขนงเลยทีเดียว นอกจากนี้เรายังมีในส่วนของร้านอาหาร ร้านค้าเพื่อย้อมใจคนมาช้อปปิ้งเพราะเราคนไทยชอบเรื่องแบบนี้อยู่แล้ว มันเหมือนที่ที่ทำอะไรได้สารพัดครบวงจรกับเรื่องที่สร้างสรรค์

+แสดงว่ามันก็เป็นการสอดคล้องกับสโลแกนที่ว่า “Come to eat, stay for art” ใช่ไหมครับ ?

อืม…ใช่ ใช่ ผมมองว่าสิ่งที่เราออกแบบไว้มันก็ไม่ได้บทของฝรั่งหรือประเทศที่เจริญแล้วสักเท่าไหร่ แต่เราทำตามบทแบบไทยๆนี่ล่ะ ความต้องการมันเป็นอย่างนี้นะ มันเป็นเหมือนเค้กชั้นต่างๆ เราอาจจะมีการทำกิจกรรมหลายรูปแบบตามความถนัด ตามมุมของตัวเอง รวมถึงการมีมุขหรือมุมมองที่ให้แก่ชุมชน ให้กับนักศักษาหรือเยาวชนด้วย ส่วนจะมากน้อยแค่ไหนก็เป็นอีกประเด็นที่ต้องขบคิดกันต่อไป

+ ในฐานะที่คุณฉัตรวิชัยเป็นผู้อำนวยการหอศิลป์ฯ มองความยากง่ายในการจัดการหอศิลป์ฯต่อสาธารณชนอย่างไรครับ?

พอถึงตรงจุดนี้แหละครับ ที่มันยากในการตอบโจทย์ของการผสมเรื่องหลายเรื่อง จะต้องทำอย่างไร?ให้มันดูดี เรื่องจับฉ่ายมันก็ต้องมีบ้าง(หัวเราะ) แต่ว่าจะทำให้เป็นรสนิยมที่ดี ที่คนต้องยอมรับได้น่ะ คุณทำมันได้ไหม? อาจจะต้องมีการเปลี่ยนเวลา ถ้าคุณไม่ชอบแบบนี้ คุณอาจจะชอบอีกแบบก็ได้ อะไรทำนองนี้เกี่ยวกับการเรียนรู้ความต้องการของผู้คน ในเวลาเดียวกันมันไม่ใช่เรืองของศิลปะเพียงอย่างเดียว มันเป็นเรื่องของการพาณิชย์เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยเช่นร้านค้าต่างๆ เป็นโจทย์ที่จะต้องทำไปพร้อมๆกัน แต่มันก็สะท้อนสังคมนะ คล้ายๆกับว่าเราในตอนนี้กำลังเอาศูนย์การค้ากลับมาทำเป็นหอศิลป์ เพราะสังคมด้านหนึ่ง การค้าก็ครอบงำชีวิตเราอยู่ อีกด้านหนึ่ง ก็เป็นเรื่องของมรดกทางความเชื่อที่ไม่ค่อยดีคอยครอบงำเช่นกัน เช่นถูกปลูกฝังให้เชื่อเกี่ยวกับการเดินตามเป็นทอดๆต้องไปทางเดียวกันหมด เราต้องเปิดพื้นที่ให้กว้างขึ้นมาอีกนิดนึง

+ ถ้าเช่นนั้น ระหว่างเรื่องกระแสบริโภคนิยมกับเรื่องคุณภาพชีวิต อะไรคือความคลาดเคลื่อนที่ศิลปะสามารถอธิบายและเติมเต็มให้ผู้คนรู้สึกตระหนักได้ครับ?

อืม…เราน่าจะคิดกันใหม่เลยล่ะ มีใครหลายคนที่เข้าคุยเรื่องแบบนี้เช่นกัน เขาก็ให้ไอเดียคำถามกับผมว่า ศิลปะมันทำให้คนคิดเป็นใช่ไหม? ซึ่งมันก็น่าจะเป็นอย่างนั้นนะ เพราะตั้งแต่เด็กๆ เรื่องของศิลปะมันเป็นวิชาที่มีการปฏิบัติ ทำให้พวกเรามีการแสดงออก มีวิจารณญาณ รู้จักตัวเอง ซึ่งสิ่งเหล่านี้แหละที่เราคุยกันได้ แล้วก็คิดว่าถ้าเกิดเรื่องของศิลปะหรือวัฒนธรรมที่เราถูกปลูกฝังว่าเป็นอย่างนี้อย่างเดียวล่ะก้อ บางคนเรียกมันว่าเป็นวัฒนธรรมสายเดียว มันมาทางเดียวกันหมด มันก็ไม่มีความหลากหลาย ไม่มี่ความเข้าใจ เพราะฉะนั้นงานของที่หอศิลป์แห่งนี้จึงพยายามอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจ การเรียนรู้ เมื่อถึงการทำหรือการปฏิบัติแล้วเราคงจะมีการอิงในเรื่องของระบบภัณฑารักษ์ขึ้นมา การนำเสนอที่มีเนื้อหา ที่มีการคุยกันมีเรื่องของความต่อเนื่องสัมพันธ์กัน การมีที่มาต่างๆ ซึ่งสร้างความเข้าใจให้กับคนดู อะไรทำนองนี ซึ่งน่าจะเป็นเรื่องหรือจุดที่น่าจะปฏิบัติได้ ไม่ใช่ว่าเอาอะไรมาแสดงหรืออยู่ดีๆก็ลุกขึ้นมาแสดงโดยที่ไม่มีเหตุไม่มีผล พอเราทำอะไรด้วยแบบนี้ คนก็เริ่มเห็นว่ามันเป็นวิธีการที่สร้างวัฒนธรรมทางศิลปะที่แตกต่างจากเดิมออกไป เหมือนเรามาคิดกันใหม่ลองดูซิว่า ต้องเป็นแบบนั้นนะแบบนี้นะถึงจะถูกต้องทั้งหมด ซึ่งอันที่จริงมันก็เข้าหลักพุทธศาสนาเลยล่ะ มันไม่ได้แปลกแต่เป็นการสร้างความเข้าใจสร้างการเรียนรู้ ยกตัวอย่าง อย่างเช่นเรื่องประวัติศาสตร์ที่เราเรียนแบบคัดๆกันมา จำแบบหนึ่งสองสามบทแล้วที่เหลือก็ช่างมันเถอะ อะไรทำนองนี้ ซึ่งเราก็ต้องสร้างความเข้าใจให้มากขึ้น

+ ถ้าอย่างนั้น วิธีปลูกฝังแนวคิดเรื่องของศิลปะและสุนทรีศาสตร์ให้กับเยาวชน ในแบบที่คุณฉัตรวิชัยคิด เป็นเช่นไรครับ?

โดยส่วนตัวแล้ว ผมมีความเชื่อบางอย่างในเรื่องของศิลปะที่อยากให้กับเยาวชนหรือประชาชนได้ว่า ศิลปะมันเป็นสมมติฐานของชีวิต หรือถ้าเป็นสมัยเด็กๆเราก็จะติ๊ต่างกันว่า เรามาเล่นกันนะกับเรื่องนี้ เราดูละครหรือภาพยนตร์เราก็รู้สึกได้ว่าอะไรมันผิด อะไรมันถูก ซึ่งง่ายมากในการทำความเข้าใจ หลักธรรมหลักการใช้ชีวิตมันน่าจะมีการแสดงออกโดยให้ศิลปะเป็นตัวสื่อสารหรือเป็นตัวกลางสำหรับชีวิตเรา ผมคิดว่านี่น่าจะเป็นโอกาสในการเรียนรู้ เราจะพึ่งหวังในเรื่องของการสั่งสอนเพียงอย่างเดียวคงยาก มันต้องมีตัวอย่างหรือสมมติฐานว่า ชีวิตเรามันเป็นอย่างนี้ เพราะฉะนั้นมันก็เริ่มจะมีความหมาย เราสามารถเข้าใจตัวเองได้ รู้หลักสังคมได้ จากบริบทสังคม จากสื่อกลางแบบนี้แหละ แต่ว่าในขณะเดียวกันศิลปะเหล่านี้มันก็มีหลักอยู่แล้ว ทั้งในเรื่องการใช้ชีวิต การสะท้อนสังคม แต่ปัญหามันอยู่ที่ว่าตอนนี้เราอาจจะต้องมีการปรับนิดหนึ่งว่า ระหว่างวัฒนธรรมไทยกับวัฒนธรรมฝรั่ง เรามีวิธีวิเคราะห์วิจัยว่าศิลปะของเราน่าจะอยู่บนพื้นฐานตรงจุดไหน? ยกตัวอย่างเรามีชุมชนใกล้ๆ เช่นชุมชนบ้านครัว เราน่าจะไปร่วมมีกิจกรรมอะไรกับพวกเขาได้บ้าง? แล้วดูซิว่าผลมันจะออกมาอย่างไร? ซึ่งผลสุดท้ายเราอาจจะได้บทละครเรื่องหนึ่งสะท้อนออกมาก็ได้ ซึ่งแน่นอนมันไม่ใช่บทละครแบบฝรั่ง แต่มันอาจจะเป็นบทแบบไทยๆที่คุยกันได้ เราเรียนรู้อะไรจากเขาได้บ้าง? อะไรทำนองนี้ ซึ่งมันอาจจะใกล้ตัวมากขึ้น และก็ใช่ว่าเราจะเป็นศิลปะร่วมสมัยที่ไร้รากฐาน ครึ่งหนึ่งของเราคือวัฒนธรรมหรือจิตใจความเป็นไทย ทั้งหลักธรรมคำสอนวัฒนธรรมต่างๆ เราสามารถแปรเป็นงานที่ร่วมสมัย ศิลปินหลายคนอย่างวสันต์ สิทธิเขตต์ เขาจะทำเรื่องเกี่ยวกับนรกสวรรค์ หรือมณเฑียร บุญมา จะทำเรื่องของพุทธะ มันไม่ใช่เรื่องที่แปลกแต่ว่าพอทำขึ้นมาแล้วมันสะท้อน หรือเล่าเรื่องให้คนที่ร่วมสมัยสามารถรับรู้ได้บ้าง มันก็มีประโยชน์นะ

+ แสดงว่าก็กำลังพยายามอยู่ใช่ไหมครับ กับการนำจุดเด่นหรือความน่าสนใจของบริบทสังคมไทยมาสร้างเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดพื้นที่สื่อสารสำหรับที่นี่ ที่หอศิลป์กรุงเทพฯ ?

ถูกต้องเลยครับ “แรงบันดาลใจ! “นี่แหละใช่เลย ซึ่งเราไม่จำเป็นต้องเอามาจากที่อื่น เราออกมาจากเรื่องใกล้ตัว มันมีฝังหัวอยู่แล้วทำให้เราเข้าใจอะไรง่ายขึ้น เชื่อมต่อให้ชีวิตมันสร้างสรรค์ต่อยอดได้มากขึ้น

+ พอถึงตอนนี้แล้ว ก็เท่ากับว่าสามารถมองเห็นพัฒนาการของห้องแสดงศิลปะในเมืองไทยชัดเจนขึ้นไหมครับ เมื่อมีหอศิลป์กรุงเทพฯขึ้น ?

หอศิลป์หรือห้องแสดงศิลปะ เลยกลายเป็นพื้นที่ปฏิบัติการที่ต้องทำให้ครบวงจร หอศิลป์ต้องมีลักษณะที่ตอบโจทย์ความลงตัวว่าลักษณะอย่างนี้ได้ไหม? สมบูรณ์แค่ไหน? เช่นตัวของห้องแสดง เรื่องของสมาธิ เรามีให้กับผู้ชมหรือเปล่าสำหรับเสพงาน ? หรือห้องแสดงละครมันดีแค่ไหนกับการชมละคร? ขณะเดียวกัน การประชาสัมพันธ์ดีพอไหมที่จะชวนให้คนมาดู ? สถานที่มาง่ายไหม? ซึ่งสำหรับทางหอศิลป์ถือว่าเรามีชัยไปกว่าครึ่งเพราะที่นี่มันมาได้ง่ายมาก! แค่ทะลุเข้ามาชั้น 3 จากบีทีเอสก็ได้แล้ว แต่มีอีกหลายประเด็นที่จะต้องคิดให้มากก็คือ เรื่องของโปรแกรมงาน หรือการที่จะเอาคนมาสร้างสีสันหรือวิจารณ์งานเพื่อให้มีการเรียนรู้ ให้แตกฉานมากขึ้น บทที่วางไว้มันสอบตกตรงไหนหรือเปล่า? หรืออาจจะต้องย้อนไปถึงเยาวชนอย่างที่พูดถึงก่อนหน้านั้น ว่าถ้าหากคิดไม่เป็น ไม่สามารถที่จะรู้จักตัวเองได้เราก็ต้องทำหน้าที่ในการวางกระบวนการ ซึ่งมันเป็นความถ้าท้าทายมาก เพราะกรุงเทพฯมีโรงเรียนอยู่ในเมื่อ 400 กว่าโรงเรียน เขตก็มีตั้ง 50 เขต เลยเหมือนเรามีวัตถุดิบที่น่าลงไปร่วมเล่นด้วย ถ้าเราพร้อมนะ! ก็เลยกลายเป็นว่าเราเริ่มเห็นภาพของศิลปะที่ชัดเจนขึ้น มันไม่ใช่เรื่องของภาพที่แขวนอยู่ข้างฝาผนังเฉยๆแล้วนะ มันกว้างกว่านั้นอีก

+ คำถามสุดท้าย มองดูทิศทางเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างหอศิลป์ฯกับประชาชนต่อการพัฒนาสังคม ในอนาคตอย่างไรครับ?

คิดว่าอย่างน้อยๆ เราต้องหางานที่เป็นที่น่าสนใจแก่คนดูโดยทั่วไป ส่วนงานที่ยากๆก็ต้องมีแน่นอนเพราะเป็นงานที่ลึกและคนที่ชอบศิลปะแบบลึกซึ้งก็ย่อมมีอยู่แล้ว แต่ก่อนอื่นเราคงต้องเสริมให้ผู้คนได้เสพงานที่ง่ายขึ้น ที่เราเรียกว่า งานอินเตอร์แอคทีฟ พาร์ค (Interactive Park) ให้คนดูที่อยากสนุกกับงานศิลปะเข้ามาด้วย อย่างฝั่งรอบสี่แยกปทุมวันในส่วนที่เป็นห้างสรรพสินค้าทั้งหลาย เราจะทำบรรยากาศอย่างไร? ให้น่าร่วมสนุก น่าพักผ่อนหย่อนใจด้วย ให้ศิลปะค่อยๆซึมซาบ ให้เห็นช่องทางการแสดงออกที่เป็นไปได้ ทุกคนมีสิทธิ์ที่จะทำงานที่สร้างสรรค์ แล้วเอามาดูเอามาทดลองกัน ซึ่งถือเป็นกระบวนการที่น่าจะส่งเสริม แล้วผลสุดท้ายมันก็เหมือนเป็นการเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่างให้เยาวชนหรือคนรุ่นหลัง กล้าแสดงในสิ่งที่ควร เปลี่ยนนิสัยให้รู้จักสื่อสารกันด้วยเหตุและผล ตรงนี้เป็นเหมือนเวทีสาธาณะที่เปิดกว้างสำหรับความคิด

ซึ่งก็แปลกนะที่เรามีประชาธิปไตยมากว่า 70 ปี แต่ไม่รู้ว่ามันเป็นของจริงหรือเปล่า? ประชากร 62 ล้านคนมีความเป็นอิสระของการแสดงออกกันสักกี่คน สักแสนคนล้านคน! ถึงไหม? ที่เหลือไปจมอยู่ที่ไหน? มีโอกาสกันบ้างไหม? เพราะฉะนั้นนี่คือโอกาสหนึ่ง ที่อย่างน้อยๆ ผู้คนสามารถมีส่วนร่วม มีการแสดงออก มีการพูดจา แลกเปลี่ยนความคิด ซึ่งอีกนัยยะหนึ่งก็เป็นความท้าทายกับศิลปิน ว่าคุณมีเนื้อหางานเนื้อหาความคิดแค่ไหน?อย่างไร? การสร้างงานจึงต้องอิงอยู่กับพื้นฐานความเป็นจริงหรือบริบทสังคมมากขึ้น แล้วเราไปวัดผลกันซิว่า อิทธิต่อการที่เราทำงาน ต่อความเจริญและการสร้างสรรค์ทางสังคมมันเป็นเช่นไร? เรายังต้องคอยก๊อปปี้งานต่างชาติอยู่หรือเปล่า? ต้องคอยตามคนอื่นอีกนานไหม? ถ้ารักชาติจริงๆ เท่ากับตอนนี้ก็ต้องเปิดโอกาสให้แต่ละปัจเจกบุคคลมีสิทธิเสรีภาพในการแสดงออกที่สร้างสรรค์ ให้เรามุ่งเน้นแต่สร้างความเจริญทางวัตถุ สร้างโน่นสร้างนี่สารพัด แต่เราไม่สร้างความเจริญทางด้านสติปัญญา ผมว่าเราไปไม่รอด มันไม่ยั่งยืน มันต้องไปคู่กัน และหอศิลป์คงจะไม่ใช่แค่ค่านิยมหรือไลฟ์สไตล์ตามกระแส แต่หวังว่ามันจะมีผลต่อสังคมต่อคุณภาพชีวิตในปัจจุบันและอนาคต

………………………………………

18 ธันวาคม 2551 / เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่องและภาพ : โอ๋ อิ่มเอม / ตีพิมพ์ใน Limousine Club Magazine – Dec 08

ในความมืดก่อนถึงรุ่งสาง ดวงตาผมยังคงเบิกโพรงไปตามบรรยากาศข้างทาง โดยอาศัยแสงไฟจากบ้านเรือนที่รถแล่นผ่าน อธิบายถึงเมืองที่คุ้นชื่อมานานในหนังสือประวัติศาสตร์ตอนมัธยม แต่ไม่เคยเดินทางมาเยี่ยมเยือนอย่างเป็นทางการสักที “ถึงแล้วค่ะ ศรีสัชนาลัย” เสียงพนักงานบนรถโดยสารพูดพลางเปิดประตูรถให้ผมแบกสัมภาระลง ตรงตลาดท่าชัย อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ซึ่งในเวลาตีห้าครึ่งกับฉากหน้าอันเป็นตลาดเช้าเมืองเก่า ย่อมเป็นอะไรที่น่าเดินทอดน่องสำรวจไม่น้อยกับการเริ่มต้นทำความรู้จัก

เสียงแม่ค้าตามแผงรถเข็นต่างเจื้อยแจ้วเชื้อเชิญให้แวะชิมกับเมนูยามเช้า ทั้งโจ๊ก ข้าวเหนียวหมูปิ้ง ข้าวแกงร้อนๆ ขนมหวานสารพัด น้ำเต้าหู้ ปาท่องโก๋ รวมไปถึงชากาแฟกลิ่นหอมฉุย และผมก็เลือกอย่างหลังนี่แหละ เพราะของมันคุ้นเคยจนสนิทใจในทุกเที่ยวยามของการเดินทาง ว่าพลาง…ปากก็เป่าไล่ความร้อนก่อนจิบกาแฟเบาๆแบบไม่รีบเร่ง หลังจากแม่ค้าวางแก้วลงบนโต๊ะพับสีน้ำเงิน ผลัดกับการนั่งมองดูผู้คนเริ่มต้นชีวิตวันใหม่ในแบบฉบับศรีสัชนาลัยมอร์นิ่ง

ครึ่งชั่วโมงต่อมา แสงแดดเริ่มสาดส่องทาบฉาบตามตึกไม้เก่าๆจากฝั่งตรงข้ามตลาด ภาพของเมืองเริ่มชัดเจนและมีมิติขึ้น พร้อมกับกาแฟที่พร่องหมดแก้วไปนานแล้ว เป็นอีกความรู้สึกที่ถวิลหาเสมอ ยามแวะจิบกาแฟอาแปะอาโกที่ไหนสักแห่งตามริมทาง มันเป็นเรื่องของอารมณ์กาแฟมากกว่าเรื่องของราคาค่างวด (ที่หลายคนพยายามตีความให้เป็นค่านิยมมีระดับ) จริงไหม?

จากตลาดเช้า ข้ามฝั่งถนนและลัดเลาะไปตามเส้นทางริมฝั่งแม่น้ำยม ก็จะเป็นชุมชนเก่าที่ยังมีความเป็นอยู่แบบเรียบง่าย รอยยิ้มจากคุณป้าเสื้อลายดอกทักทายผมเช่นประสาคนละแวกบ้านเดียวกัน เด็กน้อยสามเกลอที่พร้อมเป็นพรีเซ็นเตอร์ให้ถ่ายภาพคู่กับจักรยานที่มีฉากหลังเป็นสะพานแขวนซึ่งเป็นทางสัญจรเฉพาะกิจของเหล่าพาหนะสองล้อของชุมชนริมแม่น้ำ พระสงฆ์รับบิณฑบาตรภัตตาหารและดอกไม้พร้อมเสียงสวดให้พร นั่นคือสิ่งที่ผมพยายามจะอธิบายถึงฉากชีวิตที่เคลื่อนไหวตามจังหวะที่ไม่เร็วจนเกินไปนัก สำหรับเมืองเก่าที่สงบและอบอุ่นเช่นนี้

เหตุผลอย่างหนึ่ง ที่ผมเลือกเดินทางมาศรีสัชนาลัย ก็เพราะผมต้องการมาตามหา“ทอง”…แม้จะไม่ได้คลั่งไคล้หรือฝังใจอะไรกับทองอย่างเช่นนักล่าสมบัติ แต่ก็ตั้งใจเป็นหนักหนาว่า ครั้งหนึ่งในชีวิต ต้องมาดูวิธีทำทองในแบบศรีสัชนาลัยให้ได้ ผมตระเวณตามหาจากการสอบถามกับผู้คนเกี่ยวกับร้านทำทองศรีสัชนาลัยก็ได้ความว่า มีอยู่สองย่านเป็นหลัก ก็คือฝั่งริมแม่น้ำและฝั่งตลาดที่ผมนั่งกินกาแฟเมื่อเช้านั่นแหละ เลือกเอาว่าจะไปดูที่ไหน? (เอ…ว่าแต่ว่า ร้านไหนจะให้โอกาสเราดูวิธีทำทองหล่ะ?) และนั่นไง ในที่สุดผมก็เจอร้านอรอนงค์ช่างทองที่อยู่ใกล้กับป้อมตำรวจตรงฝั่งตลาด เค้าเขียนวิธีทำทองให้เห็นตรงหน้าร้าน แสดงว่ามีเค้าลางว่าเราจะสมหวังเป็นแน่ และก็เป็นอย่างนั้นจริงๆ เขาเปิดโอกาสให้ผมได้ดูวิธีทำทอง โอ้โหประทับใจสุดๆ เพราะภาพที่เห็นคือ ช่างทองกำลังนั่งทำเครื่องประดับทองหลากรูปแบบอย่างตั้งใจ ลวดลายที่ทำช่างวิจิตรงามตานักและไม่ควรถามว่า ทำยากไหม? แค่เห็นก็อึ้ง!แล้ว… ซึ่งเอกลักษณ์ของทองศรีสัชนาลัยคือลวดลายอันซับซ้อนที่ประยุกต์มาจากลายโบราณต่างๆ ไม่แปลกใจเลยว่า ทำไมใครหลายคนที่ชื่นชอบเครื่องประดับจึงยกย่องให้งานทองศรีสัชนาลัยเป็นหัตถศิลป์ขั้นสูง คุ้มค่าแก่การได้ยลโฉม (ของเขาดีจริง!)

หลังจากเดินออกจากร้านทอง สมองรีบสั่งการว่าอย่าล้อเล่นกับความหิว กองทัพย่อมเดินด้วยท้อง…ก๋วยเตี๋ยวหมูน้ำตกสองชาม จึงหายลงไปในกระเพาะอย่างรวดเร็ว ด้วยความเชื่อที่ว่า พบแม่ค้าสวยที่ไหน ให้ฝากท้องไว้ที่นั่น !

…แดดเปลี่ยนแสง จากสายกลายเป็นเที่ยงบ่าย ผมเดินลัดเลาะลึกเข้าไปในชุมชนอย่างจริงจัง หวังหาที่ทางอันเงียบสงบ นั่งพักสังขารที่เดินตะลอนแบกเป้จนเมื่อยตาตุ่ม และที่ทางที่ว่า ก็คือศาลาท่าน้ำหน้าวัดตลิ่งชัน เมื่อไม่มีอะไรให้บ่าแบก หลังได้พิงเสาศาลา ตาได้มองหมู่บ้านริมแม่น้ำ ฟังเสียงเบาๆรอบตัวพร้อมกับลมที่โชยเอื่อย ช่างเป็นช่วงเวลาที่เราอยากครอบครองให้คงอยู่นานๆโดยแท้

เหลือบมองดูนาฬิกาข้อมือ นี่บ่ายสองโมงครึ่งแล้วหรือ? ได้เวลาอำลาศรีสัชนาลัยแบบพบเพื่อจากแล้วสิ ด้วยเหตุที่จองที่พักไว้ในตัวเมือง ซึ่งอยู่ห่างกันจากตรงจุดนี้ ไปอีกประมาณ 50 กม. หาไม่ อาจคลาดเคลื่อนโปรแกรมที่วางไว้ในวันพรุ่งนี้ที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย

ผมเดินจากฉากแม่น้ำยม มาอย่างเงียบๆและข้ามฝั่งไปยังอีกฟากถนน พร้อมกับการรอรถเมล์หวานเย็นอุตรดิตถ์-สุโขทัย นานเกือบสองชั่วโมง กว่าที่จะได้พบเพื่อนร่วมเดินทางที่มีอยู่อย่างประปรายและกระจายที่นั่งตามแต่จับจอง บ้างก็พูดคุยสนทนากัน บ้างก็แอบหลับคาเบาะสีครีม ปล่อยให้ฉากยามเย็นค่อยๆเคลื่อนไหวไปตามแรงล้อหมุน…

เมื่อถึงตัวเมืองสุโขทัย ก็จัดแจงตัวเองพร้อมสัมภาระเข้าที่พัก ซึ่งเป็นโรงแรมบ้านเรือนไทยที่มีใครหลายคนโพสต์เอาไว้ในอินเตอร์เน็ต รวมถึงพ็อคเก็ตบุ๊คอย่างLonely Planet ก็แนะนำ ยามที่มาเยือนสุโขทัย ซึ่งถือว่าไม่ผิดหวัง สมคำร่ำลือด้วยบรรยากาศและการบริการที่เป็นกันเอง

ผมเอนตัวลงนอนบนเตียงนุ่ม นึกทบทวนความรู้สึกจากเช้าตรู่ยันถึงค่ำคืน มันเป็นเรื่องของความรู้สึกที่ต่อเนื่อง ซึ่งแตกต่างจากสิ่งที่คุ้นชินเดิม ผมไม่ต้องนั่งประชุม ไม่ต้องนั่งตรวจงานหน้าจอคอมพิวเตอร์ ปล่อยวางหน้าที่จากบางสภาวะ เพื่อต่อเติมจินตนาการและความอิสระเล็กๆให้เกิดขึ้น ใต้ชายคาเรือนไม้ทรงไทยและมุ้งสีขาว ชวนให้คิดถึงตอนเด็กๆที่นอนกอดพ่อแม่ ซึ่งตัวเองในช่วงเวลานั้นยังไม่ประสีประสาอะไรกับคำว่า ความอบอุ่นในครอบครัว (หลับฝันดีราตรีสวัสดิ์ครับ ป๋าแม่…)

……………………………………………..

เช้าวันใหม่ กับโปรแกรมเที่ยวชมอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย รถโรงแรมพาผมไปส่งที่คิวรถสองแถวอันมีเอกลักษณ์ด้วยตัวถังไม้สีขาว(ชวนทำให้นึกถึงภูเก็ตและพังงา ที่มีรถสองแถวหน้าตาประมาณนี้ อาจแตกต่างกันตรงลวดลายและสีสันที่เป็นสีฟ้า) ซึ่งเหลืออีกเพียง12 กม. ก็จะได้เวลาของ“กรุงเก่า“กันแล้วครับ พี่น้อง!

และแล้วก็มาถึง “ยินดีต้อนรับสู่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยหรือเมืองเก่า(คร้าบ…บ)” พร้อมกับชั่วโมงเรียนวิชาประวัติศาสตร์สุโขทัยของจริง ที่กลับมาอีกหนในรอบเกือบ20ปี(ภาพใบหน้าคุณครูวันเพ็ญที่มักทำเสียงดุยามเรียกชื่อ…ชวนให้สะดุ้ง!เริ่มผุดขึ้นมา )

แต่ก่อนจะเริ่มเล่าเรื่อง มีรายละเอียดบางอย่าง ที่อยากแนะนำให้ใครๆที่ไปเที่ยวชมอุทยานฯ ควรให้ความสำคัญ เมื่อถึงที่นั่น

อย่างแรกก็คือ“เช่าจักรยาน“รับรองคุ้มค่าที่สุดและมีหลายแบบ(มีทั้งแบบทันสมัย แบบคลาสสิค รวมถึงสำหรับเด็กๆ) หลากสีสันให้เลือกด้วยราคาเพียงคันละ 30 บาท/วัน เท่านั้น

อย่างที่สอง คือเตรียม“น้ำดื่ม“ไว้ให้พร้อม งานนี้มีคอแห้งแน่..(.อิ๊ อิ๊)

อย่างที่สาม ควรไปเข้าชม“พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติรามคำแหง” ซึ่งอยู่ทางซ้ายมือก่อนเข้าอุทยานฯ เพื่อซึมซับบรรยากาศและทราบถึงที่มาที่ไปต่างๆทางประวัติศาสตร์ และเหมือนได้วางแผนอย่างถูกต้องก่อนที่จะเริ่มปั่นอย่างเต็มน่อง

อ้อ! อย่างสุดท้าย ขอให้“เคารพสถานที่“กันด้วยล่ะ ยังไงเราก็บ้านเมืองที่มีวัฒนธรรม อย่าพยายามแต่งตัวนุ่งสั้น ทะลึ่งไปถ่ายภาพคู่กับโบราณสถานโบราณวัตถุอย่างน่าชื่นแต่ลืมดูความเหมาะสม

เมื่อคลี่แผนที่แผ่นเล็กๆที่เหน็บกระเป๋าหลังออก ก็เริ่มวางแผนในใจไว้เป็นสองช่วงคือ ช่วงเช้าจะขอศึกษาแบบใกล้ๆก่อน นั่นคือ ภายในเขตรอบๆวัดมหาธาตุ ส่วนช่วงบ่ายจะขอปั่นไปไกลๆรอบนอกก่อนย้อนกลับมายังวัดมหาธาตุเป็นลำดับสุดท้าย

แค่ใจคิดวางโปรแแกรมคร่าวๆ เท้าก็เริ่มปั่นไปแบบไม่รอเสียงนกหวีด ตรงไปตามป้ายบอกทางเข้าพร้อมจ่ายค่าธรรมเนียมเข้าชมอุทยานฯ “10 บาทค่ะ“…ทำไมถูกจัง? (มารู้ภายหลังว่า ยังมีอีกหลายด่านที่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียม เช่นเขตรอบนอก อย่างวัดศรีชุม วัดสะพานหิน ซึ่งเราจะซื้อแบบตั๋วรวมก็ได้แค่ 30 บาทเท่านั้น ประหยัดกว่าและไม่ต้องเสียเวลาควักกระเป๋าซื้อทุกเที่ยว แต่ก็ช่างเถอะ! มันไม่ใช่เรื่องน่าหนักสมองอะไร เป้ที่สะพายหลังยังหนักกว่าอีก ฮ่า ฮ่า…)

ดูไปปั่นไปตามประสาคนไม่รีบ ท่ามกลางบรรยากาศสองข้างทางที่เต็มไปด้วยต้นไม้ร่มรื่นอยากบอกให้อิจฉาเล่นๆว่า “สุขใจดีแท้…” ประทับใจกับทุกๆที่ที่น่องปั่นไปชื่นชม หัวใจมันพองโตอย่างกับเด็กได้ลูกโป่ง โดยไล่เรียงเส้นทางตั้งแต่ วัดศรีสวายที่มีพระปรางค์ 3 องค์ศิลปะแบบลพบุรี วัดตระพังเงินกับเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ วัดชนะสงครามที่เด่นสง่ากับเจดีย์แบบทรงระฆัง เห็นแล้วพอจะต่อเติมจินตนาการของยุคสมัยเป็นลำดับวิวัฒนาการได้เลยทีเดียว (แหม่…แอบหน้ามึนอยู่นาน ตอนสมัยเรียนวิชาประวัติศาสตร์ ว่าเป็นยังไง? วันนี้ได้ความกระจ่างแล้วครับคุณครู)

จวนเจียนจะใกล้เที่ยงแล้ว…น้ำดื่ม 3 ขวด เหลือเพียงความว่างเปล่า แต่ได้ความรู้สึกดีๆเกี่ยวกับความเป็นชนชาติมาเติมเต็มจนล้นปรี่ พลอยนึกถึงประโยคที่ใครบางคนเคยเอ่ยกันว่า “ประวัติศาสตร์ซื้อกันไม่ได้” เห็นด้วยอย่างยิ่ง ด้วยประการทั้งปวง…

หลังจากนั่งพักและเสริมเรียวแรงด้วยผัดไทยสุโขทัย(แสนอร่อย)ในมื้อเที่ยง ได้เวลาของแผนสอง… โดยเริ่มปั่นไปทางทิศตะวันตกเพื่อไปยังวัดศรีชุม วัดซึ่งประดิษฐาน “พระอจนะ” พระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยขนาดใหญ่ หน้าตักกว้างเกือบ 12 เมตร โดยมีวิหารผนังก่ออิฐถือปูนกั้นล้อมรอบทั้งสี่ด้าน ผมรู้สึกได้ถึงความอลังการที่แสดงออกมาด้วยความศรัทธาของยุคสมัย ยามที่พิจารณาพุทธลักษณะอันงดงามขององค์พระปฏิมา และไม่แปลกใจเลยว่าทำไม ภาพตามโปสการ์ดหรือหนังสือนำเที่ยวจึงปรากฏพระพักตร์อันเอิบอิ่มของ“พระอจนะ“ในแทบทุกครา ยามที่เอ่ยถึงสุโขทัย

บ่ายสามโมง ชีวิตบนหลังอานยังคงดำเนินต่อไปสู่วัดสะพานหิน วัดซึ่งตั้งอยู่บนเนินเขาสูงโดยมีทางเดินปูลาดไต่ระดับเป็นบันไดหินชนวนระยะทางประมาณ 300 เมตร สู่องค์พระประธานปางประทานอภัย ซึ่งมีชื่อเรียกว่า“พระอัฏฐารศ” ประทับยืนหันพระพักตร์ไปยังด้านตะวันออก ซึ่งสามารถเห็นบรรยากาศโดยรอบของเมืองเก่าสุโขทัยจาก ณ ตรงจุดนี้

“ระยะทางพิสูจน์ขา กาลเวลาพิสูจน์ก้น” ผมเริ่มเรียนรู้ความหมายของประโยคดัดแปลงนี้ ยามเมื่อปั่นจักรยานกลับสู่จุดหมายสุดท้าย นั่นคือ“วัดมหาธาตุ“เพื่อให้ทันช่วงเวลายามเย็น โดยมีจินตนาการหลักว่า ต้องถ่ายภาพฉากวัดแบบย้อนแสง ยามพระอาทิตย์ลับฟ้าให้ได้ แต่สังขารเจ้ากรรม กำลังขาอ่อนแรงไปมากโขทีเดียว เลยต้องปั่นน่องไปแบบเจียมเนื้อเจียมตัว พลางนึกถึงคำขวัญท้ายรถสิบล้อที่ว่า“แอบแซงเพราะแรงน้อย“ขึ้นมาทันที เพราะแซงได้ก็เฉพาะคนเดินข้างถนนเท่านั่น…เฮ้อ!

ช้าหรือเร็วก็ถึงอยู่ดี ถึงแล้ว…”วัดมหาธาตุ” วัดสำคัญของกรุงสุโขทัย โดยมีพระเจดีย์มหาธาตุทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ ตั้งเป็นเจดีย์ประธาน ล้อมรอบด้วยเจดีย์รองอีก 8 องค์ รวมถึงโบราณสถานเช่น วิหาร มณฑป อีกมากมายทั่วบริเวณวัด ซึ่งมีการสำรวจพบว่าที่วัดแห่งนี้ มีเจดีย์แบบต่างๆ มากถึง 200 องค์ทีเดียว! และวิหารด้านทิศตะวันออก เคยเป็นที่ประดิษฐานของพระพุทธรูปสำริดที่ใหญ่ที่สุดในประเทศนั่นคือ “พระศรีศากยมุนี” ซึ่งปัจจุบันอยู่ ณ วัดสุทัศน์ฯ กรุงเทพมหานคร

ยามเย็นจวนพลบค่ำ ณ วัดมหาธาตุ ถือเป็นบรรยากาศที่แสนพิเศษที่ใครหลายคนมักพลาดโอกาส (ด้วยเหตุที่มีเวลาอันจำกัดกระมัง) เพราะเราอาจได้เห็นรอยต่อของวันเวลา มีหลายความรู้สึกและหลายคำถามผุดขึ้นในหัวสมอง จนบรรทัดสุดท้ายก่อนปิดสมุดบันทึก…

ผมไม่ได้แค่บันทึกว่า ผมมีความสุขแค่ไหน? กับชั่วโมงประวัติศาสตร์ที่มีกว่าในตำราเรียน… พลางนึกเชื่อมโยงกับความเป็นปัจจุบันเหมือนคนโยนหินถามทาง “ว่าเราเรียนรู้อะไร? จากประวัติศาสตร์กันบ้างหนอ…?(เพื่อนเอ๋ย!)”

………………………………………………………….

18 ธันวาคม 2551 / เอกมัย กรุงเทพฯ