เรื่อง: สาวเพียงฟ้า ภาพ: โอ๋ อิ่มเอม

              ความใฝ่ฝันของใครหลายคน คงหนีไม่พ้นการมีคุณภาพชีวิตที่ดี ฉันก็เป็นหนึ่งในนั้น…คิดอยู่นานจนได้ลงมือมือทำสักที จึงได้ลองปลีกตัวเองออกจากความสับสนวุ่นวายหนีมาใช้ชีวิตเรียบง่ายที่บ้านนอก (เป็นคำที่ฉันชอบใช้แทนบ้านหลังน้อยริมเนินเขาของฉันด้วยความภาคภูมิใจ “บ้านนอก!”) ก็อย่างที่บอก ว่าฉันยังคงติดยึดกับอะไรอีกหลายอย่าง ซึ่งมักทึกทักเอาเองว่าเป็นคุณภาพชีวิตที่ดี เช่น กาแฟสดยามเช้ากับกลิ่นหอมเย้ายวนใจ ซึ่งเพิ่งบดเมล็ดคั่วใหม่ๆ และตักใส่ในคอฟฟี่เพรส  แล้วรอเวลาเพื่อรินลงไปในแก้วที่ฉันเตรียมไว้พร้อมกับหนังสือเล่มโปรด                 

                นอกจากนี้ยังมีอีกสิ่งหนึ่ง ซึ่งฉันก็ถือว่ามันเป็นคุณภาพชีวิตที่ดีของฉัน (ทึกทักเอาเองอีกแล้ว) นั่นก็คือ “ขนมปังโฮลวีท” นั่นเอง ก่อนหน้าที่ฉันจะมาอยู่บ้านนอก ฉันต้องตระเวนหาซื้อขนมปังโฮลวีทในเมืองมากักตุนไว้ที่บ้านอยู่เสมอ นานๆครั้งยังพอไหว แต่บ่อยๆ เข้าชักเหนื่อยแฮะ  เลยมานั่งทบทวนว่าจะทำอย่างไรฉันถึงจะมีขนมปังโฮลวีททานทุกวัน โดยที่ไม่ต้องเข้าไปในเมืองด้วยระยะทางไป-กลับร่วมๆ กว่า  80 กิโล ปิ๊ง !!!! สัญชาตญาณการรักความสบายของฉันผุดขึ้นมาทันที ทำเองสิ….ทำเองสิ…..โอว….หัวใจสั่งมาถึงเพียงนี้  เอาวะ….ลองสักตั้ง เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี (จริงๆ แล้ว เพื่อความสบายของตัวเองทั้งนั้น…อิอิ) แต่ว่าตั้งแต่เกิดมาไม่เคยทำขนมปังเลยให้ตายเถอะ                

                นั่งตรึกตรองอยู่นาน… ก็ได้คำตอบว่า “อินเทอร์เน็ตช่วยท่านได้” จึงได้เริ่มค้นหาสูตรขนมปังโฮลวีท  แต่ด้วยความรักสบายเป็นทุนเดิมจึงเลือกเอาสูตรที่ง่ายที่สุดลองทำดู  ทำไปทำมาด้วยความชอบทานของรสชาติตามใจปาก  ทำให้คิดได้ว่าไหนๆ ก็ทำกินเองแล้ว ทำไมไม่ทำขนมปังโฮลวีทรสชาติที่ตัวเองชอบหละ  ก็เลยเกิดการพลิกแพลงสูตรของชาวบ้านมาเป็นสูตรของตัวเองขึ้นมาซะงั้น ทั้งๆ ที่ก็ไม่ได้ทำขนมเก่งอะไรมากมายเลยแม่เจ้าประคุณลุนช่อง  แค่อาศัยความรู้ทางด้านสายวิทย์ที่ร่ำเรียนมานานหลายปี (เกี่ยวกันไหมเนี่ย) คือ “ความน่าจะเป็น” และเชื่อในทฤษฎีที่ว่า วัตถุดิบในการทำขนมนั้นย่อมแปรผันตรงกับรสชาติที่ต้องการ เช่น ถ้าอยากให้ขนมปังหวานกว่านี้ ก็เพิ่มน้ำตาลเข้าไปก็แค่นั้น และเมื่อได้ทดลองทำในแบบถูกผิดต่างๆ กระทั่งออกมาเป็นขนมปัง (ที่กินได้)  จนคนที่บ้านเมื่อได้ลองชิมก็ต้องร้องขอให้ทำอีก ยามเมื่อขนมปังหมด  ทำให้ฉันมีความมั่นใจแบบหลงตัวเองมากขึ้นเป็นภูเขาเลากา  แถมยังมีแรงบวกจากการยุยง (ในทางที่ผิด) ว่าฉันควรแบ่งปันความสุขเกี่ยวกับขนมปังโฮลวีทบ้านนอกของฉันให้คนอื่นรับรู้บ้าง ว่าการที่เรามาใช้ชีวิตอยู่ในสถานที่ที่ซึ่งไม่มีความสะดวกและความพร้อมมากมายนั้น  ไม่ได้แสดงว่าคุณภาพชีวิตมันจะต้องด้อยตามลงไปด้วย  เฉกเช่นเดียวกับที่ชีวิตของฉันกำลังดำเนินอยู่  อยู่อย่างมีความสุขเสียด้วยสิ….

นี่จึงเป็นที่มาของตัวอักษรที่ฉันเขียนขึ้น แด่…ขนมปังโฮลวีทบ้านนอกของฉัน

…………………………..

 ขนมปังโฮลวีทบ้านนอก

 ส่วนผสมเปียก

 - นมสด               1             ถ้วย
- น้ำเปล่า             3/4           ถ้วย               

- น้ำมันพืช          1/2           ถ้วย

- ยีสต์แห้ง             5            ช้อนชา

 ส่วนผสมแห้ง 

- แป้งขนมปัง        3            ถ้วย                                      

(แล้วแต่ว่าจะใช้ยี่ห้ออะไร แต่ส่วนมากเค้านิยม                

แป้งตราห่านถุงเขียว แต่จริงๆ ที่ถุงเขียนหงษ์นะ)             

- แป้งโฮลวีท                                 2             ถ้วย                                        

- น้ำตาลทรายแดง/ น้ำตาลไอซิ่ง   1        ถ้วย

- เกลือ                                             1/4      ช้อนชา

- ไข่ไก่                                           1             ฟอง

( ตีให้พอแตก เอาไว้ทาหน้าขนมปัง อันนี้แล้วแต่คนชอบหรือถ้าชอบหน้าขนมนิ่มๆ แบบไม่กลัวเสียจริตโฮลวีทก็ทาหน้าด้วยนมสดก่อนเข้าอบ หน้าขนมจะออกมานิ่มอารมณ์แบบขนมปังเนยสดเทือกๆ นั้น) 

วิธีทำ 

 ส่วนผสมเปียก

1. นำนมสด (จะใช้นมกล่อง U.H.T หรือ นมข้นจืดก็ได้) ใส่ถ้วยแล้วนำไปอุ่นให้ ร้อนทิ้งไว้ให้อุ่นพอเอานิ้วจุ่มลงไปแล้วไม่ร้อน ก็เป็นอันว่าใช้ได้  จึงให้เติมน้ำตาลลงไปครึ่งหนึ่ง (เพื่อเป็นอาหารยีสต์) คนให้ละลายแล้วตามด้วยยีสต์  เสร็จแล้วก็ตั้งไว้ประมาณ 3 -5 นาที จะเกิดฟองขึ้นมา แต่ไม่ต้องตกใจให้หาฝาชีปิดกันแมลงไว้เลยก็จะดีค่ะ            

ส่วนผสมแห้ง

1. ใส่แป้งทั้งสองชนิดลงไปในภาชนะที่เตรียมไว้ เหลือแป้งขนมปังไว้อีก 1/2 ถ้วย  ขยักแบ่งไว้ทำแป้งนวล ใช้โรยเวลานวดแป้งเดี๋ยวแป้งติดมือค่ะ (จะขยักไว้มากน้อยเท่าไหร่ตามแต่สะดวก ซึ่งถ้าโรยแป้งนวลมากไปจะทำให้ขนมปังแข็งได้นะคะ)

2. เมื่อใส่แป้งลงในภาชนะที่เตรียมไว้แล้ว ให้ทำหลุมไว้ตรงกลางแป้ง (คล้ายกับเราก่อแป้งเป็นภูเขาแล้วเจาะช่องตรงกลางยอดนั่นแหละค่ะ)

3.ใส่น้ำตาลและเกลือลงไปในหลุมแป้งที่เตรียมไว้ แล้วตามด้วยน้ำมันพืชได้เลยค่ะ (บางสูตรใช้เนยแทนน้ำมัน แต่จะใส่ทีหลังเดี๋ยวเนื้อขนมจะไม่เข้ากันค่ะ)

4. ผสมแป้งให้เข้ากันโดยการนวดแล้วค่อยๆ เติมน้ำเปล่าลงไป  แล้วตามด้วยส่วนผสมเปียกที่ตั้งทิ้งไว้ (นม+ยีสต์+น้ำตาล)   

5. นวดจนแป้งได้ที่ แล้วให้หยุดนวดเพื่อพักแป้ง  ตอนนี้เราก็ปล่อยแป้งไว้รอจนกระทั่งแป้งพองขึ้นมาหนึ่งเท่าตัวแล้วเอามาตบๆ ไล่อากาศออก  แต่อย่าลืมหาผ้าขาวบางมาคลุมไว้ด้วยนะคะ

6. ให้เตรียมเปิดเตาอบได้เลยค่ะ โดยตั้งอุณหภูมิไว้ที่ประมาณ  165 องศาเซลเซียส

7. เสร็จแล้วเราก็กลับมาที่ภาชนะใส่แป้ง  ให้เราแบ่งแป้งเป็นก้อน วางใส่พิมพ์แล้วนำไปตากแดด (แดดอ่อนๆ นะคะหรือวางไว้ในห้องก็ได้น่าจะสะดวกกว่า แต่อาจใช้เวลานานกว่านิดหน่อย) จนกว่าแป้งจะได้ที่ คราวนี้ขนมปังจะนิ่มหรือจะแข็งแบบปาหัวหมาร้องเอ๋ง ก็ขึ้นอยู่กับขั้นตอนนี้เป็นสำคัญค่ะ (วิธีเช็คว่าได้หรือยัง คือการใช้นิ้วจิ้มลงไปที่แป้ง ถ้าจิ้มแล้วแป้งเด้งหดตัวกลับคืนมาเป็นอันว่าใช้ได้ค่ะ)

8. เมื่อเช็คว่าขนมปังได้ที่แล้ว ก็นำเข้าเตาอบได้เลยค่ะ

อ้อ!!!  เกือบไป อย่าลืมทาหน้าก้อนขนมด้วยไข่หรืนมสด ตามแต่ชอบนะคะ หรือจะไม่ทาเลยก็ได้

หมายเหตุ

           1. ถ้าอ่านตามขั้นตอนวิธีทำแล้วรู้สึกยุ่งยากก็ให้ตัดคำพูดที่เยิ่นเย้อออกไปเลยค่ะ  แล้วจะรู้ว่าจริงๆ แล้ว มีอยู่ไม่กี่ขั้นเอง ลองทำดูนะคะไม่ยากเกินความสามารถของทุกคนหรอกค่ะ  แถมถูกใจ..(รึเปล่า ?) แต่ที่แน่ๆ ถูกกว่าซื้อกินหลายเท่าตัว ประหยัดสตางค์ไปได้อีกโขแน่นอนค่ะ  

           2. จากสูตรข้างบนนี้ หากใครยังไม่แน่ใจในฝีมือ (มือใหม่หัดทำ) อาจจะเอาสูตรข้างบนหาร 2 ก็ได้นะคะ

…………………………………………

บันทึกจากบ้านเพียงดิน แม่แตง เชียงใหม่ / 2 กค. 52

เนื้อหา: เว็บไซต์ “หมอชาวบ้าน” http://www.doctor.or.th  ภาพประกอบ : ปกหนังสือเรื่อง “น้ำพริก” – มรว.คึกฤทธิ์ ปราโมช / หนังสือเรื่อง “ระบายให้อร่อย” – เมตตา สุดสวาท

 การขยายตัวของอาหารที่อุดมไปด้วยไขมันและน้ำตาลสูง กำลังแทรกซึมเข้ามายังห่วงโซ่อาหารของคนไทย ทำให้วิถีการกินแบบเรียบง่าย ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของอาหารไทย เริ่มถูกกระแสโลกาภิวัตน์ครอบงำ ประเทศไทยกำลังเป็นเหยื่อ พื้นที่ชนบทที่เคยเป็นแหล่งผลิตอาหาร ซึ่งเคยอุดมสมบูรณ์ถูกครอบงำด้วยระบบโฆษณา ทำให้กลายเป็นพื้นที่ ขาดแคลน ไปได้ เพราะพฤติกรรมการบริโภคเปลี่ยนไป จากที่เคยบริโภคอาหารหลากหลาย หันมาบริโภคตามแรงโฆษณา อาหารฟาสต์ฟู้ดต่างชาติสยายปีกเข้ามาขยายสาขาไปทั่วบ้านทั่วเมือง

ข้อมูลจาก คุณวิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญ แผนกงานฐานทรัพยากรอาหาร สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) บอกว่า ประเทศที่ขาดแคลนอาหารกลับเป็นประเทศที่มีประชาชนส่วนใหญ่อยู่ในภาคเกษตรกรรม ซึ่งแม้แต่ประเทศไทยที่คนส่วนใหญ่อยู่ในภาคการผลิตอาหารก็เป็นประเทศที่นำเข้าอาหารมหาศาลเช่นกัน
“มันบิดเบี้ยว บางส่วนขาดแคลน ขณะที่บางส่วนล้นเกิน ปรากฏการณ์แบบนี้ผมมองว่า มาจากการส่งเสริมการค้าแบบเสรีเป็นหลัก  เพราะระบบอุตสาหกรรมเข้ามาครอบงำระบบอาหารผูกขาด”

น้ำพริก เป้านิ่งของกระแสโลกาภิวัตน์
อาหารคู่ครัวไทยอย่างหนึ่ง ที่กำลังได้รับผลกระทบจนเซซวนจากกระแสโลกาภิวัตน์ โดยที่น้อยคนจะคาด คิดถึงก็คือ น้ำพริก คุณวิฑูรย์ เลี่ยนจำรูญ บอกว่า การหลั่งไหลของอาหารฟาสต์ฟู้ดวัฒนธรรมอาหารตะวันตกและอื่นๆ  ตลอดจนอาหารสำเร็จรูปแบบต่างๆ ทำให้คนรุ่นใหม่กินน้ำพริกน้อยลงและมีคนตำน้ำพริกเป็นน้อยลง ส่งผลต่อน้ำพริกถึงขั้น วิกฤติ เลยทีเดียว

ที่เป็นอย่างนั้น เพราะนอกจากคนกินน้ำพริกและตำน้ำพริกเป็นน้อยลงแล้ว น้ำพริกยังถูกรุกอีกด้านจาก ความเสื่อมของฐานทรัพยากร กล่าวคือแหล่งผลิตของส่วนประกอบน้ำพริกก็กำลังโดนรุกคืบจากปัจจัยต่างๆ

แหล่งผลิตกะปิจากกุ้งทะเลกลายเป็นท่าจอดเรือ ชุมชนถูกกดดันออกจากอาชีพให้ไปทำอย่างอื่นในภาคบริการท่องเที่ยวแทน ตัวเคยที่นำมาทำกะปิชั้นดีก็หายไป เพราะสารเคมีที่เจือปนในแม่น้ำ เหลือเพียงตัวเคยที่ไม่มีคุณภาพในท้องทะเลมาทำกะปิให้คนกิน  ขณะที่ปลาร้า กะปิ กุ้งที่ขายตามท้องตลาดก็เต็มไปด้วยผงชูรส สารกันเสียและสีย้อม

แหล่งปลูกหอม กระเทียม ก็ถูกกระทบจากการเปิดเสรีทางการค้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านการเกษตร  การทำเอฟทีเอกับสาธารณรัฐประชาชนจีน ทำให้กระเทียมจีนและหอมจีนหัวใหญ่ๆ ไหลทะลักเข้ามายังประเทศไทย ในขณะที่เกษตรกรไทยที่เคยปลูกกระเทียมต้องหันไปปลูกพืชอย่างอื่นแทนนับหมื่นครอบครัว

ส่วนผักพื้นบ้านที่กินกับน้ำพริกก็อยู่ในภาวะวิกฤติของสารพิษเจือปน อีกทั้งเกษตรกรที่เคยปลูกพืช ผักแบบพอเพียงก็เปลี่ยนพื้นที่ไปปลูกพืชเชิงเดียว ปลูกพืชเพื่ออุตสาหกรรม เช่น การปลูกยางพารา ปาล์มน้ำมันแทน เรียกได้ว่า น้ำพริกถูกรุกรานจากทุกด้านจนแทบไม่มีที่ยืน “ถ้าเป็นแบบนี้ต่อไป  น้ำพริกอาจหายไปไม่เกิน ๒ ทศวรรษ”   วิฑูรย์กล่าว

เมื่อน้ำพริกหายไป อะไรจะเกิดขึ้น
ความจริงแล้ว สูตรน้ำพริกในตำราของประเทศไทยมีความหลากหลายมากกว่า ๕๐๐ สูตร ดังที่การศึกษาของแผนงานฐานทรัพยากรอาหารในระยะเวลาเพียงไม่กี่เดือน และการสำรวจสูตรน้ำพริกชุมชนใน  ๓๕ ชุมชน รวบรวมสูตรน้ำพริกได้ถึง ๑๙๑ สูตร แต่จากการสำรวจพบว่า ประชาชนร้อยละ ๘๐ รู้จักน้ำพริกเพียงแค่ ๘ ชนิดเท่านั้น
การสูญหายไปของสูตรน้ำพริก แม้เพียงสักหนึ่งสูตรอาจมีผลกระทบเชื่อมโยงกว้างขวางกว่าที่เราคาดคิด  ด้วยเหตุที่น้ำพริกแต่ละสูตรนั้นเชื่อมโยงกับเรื่องทรัพยากรชีวภาพและวิถีชีวิตของชุมชน เกษตรกรที่เกี่ยวข้อง  ชาวประมงพื้นบ้าน คนจับปลาจำนวนมาก

ฐานทรัพยากรอาหารของไทยจะถูกกระทบอย่างรุนแรงเพราะต่อไปอาหารอาจต้องมาจากการนำเข้าล้วนๆ ซึ่งอาหารต่างชาติอุดมไขมันยังก่อให้เกิดโรคจากการบริโภค เช่น โรคอ้วน ความดันโลหิตสูง โรคเรื้อรังที่เกิดขึ้นจากอาหาร

ดังตัวเลขคนไทยเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งปีละ ๕๐,๐๐๐ คน อีกมากเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือด อัมพาต  อัมพฤกษ์ นอกจากนี้ประชากร ๖๕ ล้านคน มีผู้เป็นเบาหวานกำลังอยู่ระหว่างการรักษาประมาณ ๓ ล้านคน  และอีก ๖ ล้านคนมีน้ำตาลในเลือดสูง เสี่ยงต่อการเป็นเบาหวานเพียงแต่ยังไม่ปรากฏอาการเท่านั้น

รายงานจากกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า ในปีหนึ่งประเทศไทยต้องเสียค่าใช้จ่ายในการดูแลสุขภาพ สูงถึง  ๔๐๐,๐๐๐ ล้านบาท ในจำนวนนี้เป็นค่ายาประมาณร้อยละ ๓๐ หรือ ๑๒๐,๐๐๐ ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นค่ายาแผนปัจจุบันที่สั่งตัวยาจากต่างประเทศเข้ามาผลิต คาดว่าไม่เกิน ๑๐ ปีจากนี้ ค่ายาจะเพิ่มขึ้นอีกประมาณปีละ ๒๐๐,๐๐๐ ล้านบาท

ทางรอดของ น้ำพริก ทางออกของฐานทรัพยากรอาหารไทย
อย่างไรก็ตาม วิฑูรย์บอกว่า ศัตรูของน้ำพริกอย่างอาหารฟาสต์ฟู้ด ก็กำลังมีปัญหาเช่นกัน เพราะโรคที่เกิดจากอาหารเหล่านี้ทำให้คนระมัดระวังเรื่องการกินมากขึ้น ซึ่ง วิกฤติ ของอาหารฟาสต์ฟู้ดนี้เอง ก็ถือเป็นโอกาสของน้ำพริกไปในเวลาเดียวกัน

ถึงเวลาแล้วที่เราจะต้องย้อนกลับไปหารากเหง้าของตัวเอง  เพราะวัฒนธรรมการบริโภคแบบไทยเท่านั้นจึงสอดคล้องกับวิถีการรักษาฐานทรัพยากรอาหารให้เกิดความยั่งยืนได้ เพราะน้ำพริกไม่ใช่เป็นเพียงอาหาร หากแต่เป็นชุดวัฒนธรรมของคนไทยที่มีความเป็นชุมชน มีฐานทรัพยากรที่หลากหลาย ถึงเวลาที่จะฟื้นสูตรอาหารไทย เพื่อรักษารากเหง้าทางวัฒนธรรมเอาไว้ ก่อนที่กระแสโลกาภิวัตน์ และโลกเสรีจะกลืนวัฒนธรรมอาหารของไทยไปจนหมดสิ้น

…………………………………………………….. 

โดย นันทา กันตรี : เว็บไซต์ food4change.in.th “กินเปลี่ยนโลก” ภาพประกอบ : http://portfolio.marikahahn.com

ปัญหาเศรษฐกิจ และการเมืองที่อาจจะทำให้ใครหลายๆคนเครียด หากมีเวลาลองหันมาปลูกผักกันดูบ้าง นอกจากช่วยให้ประหยัดรายจ่ายในส่วนของผักแล้ว ยังได้ผักที่ปลอดภัยจากสารพิษ ที่สำคัญการให้เวลาส่วนหนึ่งกับการปลูกและดูแลผักจะช่วยให้คุณลดความเครียดได้อีกด้วย

เรากำลังจะบอกคุณถึงการปลูกผัก ที่คุณสามารถลองทำเองได้ไม่ยาก เหมาะสำหรับคนที่มีพื้นที่ว่างค่อนข้างจำกัด เช่น บ้านจัดสรร ระเบียงคอนโดมิเนียม หรืออพาร์ทเมนต์ เป็นแนวทางสำหรับการปลูกผักแบบอินทรีย์ โดยคุณไม่ต้องใช้สารเคมีใดๆเลยในการปลูก

1. สถานที่ และขนาดของการปลูก ต้องดูว่าคุณพอจะมีที่ว่างในบริเวณบ้านของคุณเหลืออยู่บ้างรึเปล่า อาจจะเป็นที่ว่างที่พอมีแสงส่องรำไร หรือมีแสงส่องตลอดเวลา ที่ว่างนี้อาจจะเป็นแปลงดอกไม้เก่าของคุณ หรือกระถางปลูกต้นไม้ ที่คุณอาจจะลองเปลี่ยนมาปลูกผักดูบ้าง นอกจากสวยงามไม่แพ้กันแล้วยังกินได้อีกด้วย นอกจากผักใบแล้ว ผักจำพวกที่เป็นเถาเลื้อย เช่น ถั่วพู บวบ ถั่วฝักยาว ผักตำลึง ฯลฯ ก็ให้ร่มเงาและสวยงามไม่แพ้ไม้ดอกเลยเชียว ขนาดของการปลูกก็จะสัมพันธ์กับสถานที่และเวลาที่คุณจะมีพอสำหรับการดูแลผักทั้งหลายที่คุณปลูกไว้
2. จะปลูกผักอะไร คุณอาจจะต้องเลือกว่าแต่ละช่วงจะปลูกผักอะไรได้บ้าง เพื่อให้มีผักชนิดต่างๆหมุนเวียนไว้กินตลอดทั้งปี เช่น ผักบางชนิดอาจจะชอบหน้าหนาว บางชนิดชอบหน้าร้อน แต่บางชนิดก็ปลูกได้ตลอดปี ชนิดของผักที่คนส่วนใหญ่นิยมบริโภค มีทั้งผักที่กินใบ เช่นผักบุ้ง ผักคะน้า กวางตุ้ง กะหล่ำปลี ผักกาดขาว ผักชี ต้นหอม ผักสลัด ผักโขม กุ้ยช่าย คื่นช่าย กะเพรา โหระพา สะระแหน่ ตะไคร้ ฯลฯ ผักกินดอก เช่น กะหล่ำดอก บรอคโคลี่ เป็นต้น ผักกินผล เช่นมะเขือ มะเขือยาว มะเขือเทศ บวบ ถั่วพู ถั่วฝักยาว แตงกวา ถั่วแขก มะระจีน ฯลฯ ผักกินหัวเช่นหัวไชเท้า แครอท เป็นต้น ผักแต่ละชนิดก็มีอายุเก้บเกี่ยวแตกต่างกันไป ผักบางชนิดเก็บได้ครั้งหรือสองครั้ง แต่บางชนิดปลูกได้นานข้ามปีก็มี และยังมีผักพื้นบ้าน เช่น ตำลึง มะระขี้นก ฟักแม้ว ฟักข้าว ฯลฯ ที่น่าสนใจนำมาปลูกไว้กินเอง
3. แหล่งน้ำ โดยส่วนใหญ่ผักไม่ชอบน้ำประปา แต่หากคุณไม่มีน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติการรดด้วยน้ำประปาก็ทำได้ แต่หากเป็นไปได้คุณควรมีถังสำหรับพักน้ำประปาก่อนจะนำมารดผัก

อุปกรณ์ที่ใช้

1. ภาชนะสำหรับปลูก มีวัสดุหลายอย่างที่คุณสามารถนำมาใช้ปลูกผักได้ เช่น กระถาง กระบะ กะละมังแตก ยางรถยนต์ หรือปลอกซีเมนต์ ภาชนะสำหรับปลูกควรมีความลึกไม่น้อยกว่า 6 นิ้วการเลือกภาชนะขึ้นอยู่กับพื้นที่ ที่คุณมี และการออกแบบของคุณ หากปลูกพืชจำพวกกินใบ หรือกินผล กินฝัก ที่ไม่ใช่ไม้เลื้อยก็ไม่จำเป็นต้องทำค้าง ใช้เพียงกระถางก็เพียงพอ แต่ถ้าปลูกผักที่เป็นเถา นอกจากใช้กระถางแล้วก็อาจจะต้องหาวัสดุสำหรับให้เถาไม้ยึดเกาะ หรือให้เลื้อยเกาะต้นไม้ต้นๆอื่นๆในบ้านก็ได้ ถ้าจะทำให้บ้านคุณไม่รกเกินไป สำหรับขนาดกระถางก็ขึ้นอยู่กับพื้นที่ที่คุณมี
2. ดินปลูก การปลูกในภาชนะ คุณอาจจะต้องซื้อดินปลูกสำเร็จรูปที่มีขายตามร้านขายวัสดุการเกษตรทั่วไป หากไม่แน่ใจว่าดินปลูกนั้นจะปลูกแล้วงามหรือไม่คุณอาจจะต้องซื้อปุ๋ยหมักมาคลุกเคล้ากับดินปลูกอีกครั้งเพื่อให้แน่ใจว่าคุณจะได้ดินที่มีความอุดมสมบูรณ์พอสำหรับการปลูกผัก และหากคุณสามารถหาน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพได้ก็ยิ่งดีให้นำมาเจือจางแล้วนำมาราดกับดินปลูกที่เคล้ากันกับปุ๋ยหมัก เพื่อให้จุลินทรีย์จากน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพช่วยในการปลดปล่อยธาตุอาหารให้กับพืชอีกทางหนึ่ง นอกจากการซื้อดินปลูกจากร้านวัสดุการเกษตรแล้ว คุณยังสามารถทำดินปลูกไว้ใช้เองได้อีกด้วย โดยมีสูตรง่ายๆคือปุ๋ยหมัก 2 ส่วน ดิน 2 ส่วน? ขุยมะพร้าว 1 ส่วน แกลบดิบ 1/2 ส่วน น้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพ ( เจือจาง 1 ลิตรผสมน้ำ 20 ลิตร ) คลุกเคล้าส่วนผสมให้เข้ากันราดด้วยน้ำหมักจุลินทรีย์ชีวภาพให้เข้ากันและมีความชื้นพอเหมาะ ไม่แฉะเกินไป หมักทิ้งไว้ 1 อาทิตย์ จึงนำมาใช้
3. เมล็ดพันธุ์สำหรับปลูก คุณสามารถซื้อเมล็ดพันธ์ผักชนิดต่างๆ ที่คุณอยากจะปลูกได้จากร้านขายวัสดุการเกษตรทั่วไป โดยในซองบรรจุจะระบุฤดูปลูก เปอร์เซนต์ความงอก อายุเก็บเกี่ยว วันเดือนที่ที่ผลิตและหมดอายุ ผักบางชนิดเมื่อปลูกแล้วคุณอาจจะเก็บพันธุ์ไว้ใช้เองได้ แต่บางชนิดจะเป็นพันธุ์ลูกผสมซึ่งเก็บพันธุ์ไว้ปลูกไม่ได้ นอกจากการปลูกด้วยเมล็ดแล้ว ผักหลายชนิดสามารถปลูกด้วยหัวหรือกิ่งปักชำได้ หรือคุณจะซื้อต้นกล้าผัก เช่น พริก กะเพรา โหระพา ฯลฯ จากร้านขายต้นไม้ แล้วนำมาปลูกก็ได้ แต่ต้องเลือกต้นที่ยังไม่แก่เกินไป และมีความแข็งแรง

ขั้นตอนการปลูก

1. การเตรียมดิน นำดินปลูกที่เตรียมไว้ใส่ในภาชนะ ให้พอประมาณ โดยควรจะมีความสูงของดินไม่น้อยกว่า 6 นิ้ว หากมีดินอยู่ในภาชนะอยู่แล้วควรพรวนดินแล้วปล่อยตากแดดทิ้งไว้ประมาณ 1 อาทิตย์ และเติมปุ๋ยหมัก ก่อนการปลูกครั้งต่อไป
2. การปลูก มี 3 แบบ
   การหยอดด้วยเมล็ด เมื่อเตรียมดินเสร็จแล้วก็นำเมล็ดมาหยอดลงในดินปลูก หากเป็นภาชนะขนาดเล็ก ควรหยอดแต่น้อย ไม่ควรเกิน 4-5 เมล็ดต่อตารางฟุต เพราะเมื่อผักโตเต็มที่จะใช้พื้นที่เพิ่มขึ้น เมื่อต้นกล้าโตจนมีใบจริงใช้กรรไกรตัดต้นกล้าที่ไม่ต้องการออก เหลือต้นแข็งแรงไว้ 1-2 ต้น ก็พอ ไม่ควรใช้มือถอนเพราะจะทำให้รากต้นข้างเคียงกระทบกระเทือนได้
   การปลูกด้วยต้นกล้า เตรียมดินปลูกในภาชนะ แล้วนำเมล็ดผักหว่านบางๆ โรยด้วยดินปลูกด้านบนอีกเล็กน้อย รดน้ำให้ชุ่มชื้น เมื่อต้นกล้าโตมีใบ 3-4 ใบ จึงย้ายมาปลูกในกระถางที่เตรียมไว้ พืชจำพวกพริก กะเพรา โหระพา จะมีต้นกล้าเพาะใส่ถุงขายตามตลาดต้นไม้ทั่วไป คุณสามารถซื้อต้นกล้ามาแล้วย้ายลงปลูกในภาชนะได้เลย
   การปักชำด้วยกิ่งหรือหัว พืชหลายชนิด เช่น สะระแหน่ ตะไคร้ ชะพลู? ฯลฯ สามารถปักชำโดยใช้กิ่งได้ นำกิ่งที่แก่มาปักชำลงในภาชนะแล้วรดน้ำให้ชุ่มชื้น สำหรับพืชหัว เช่น หอมแดงหรือกระเทียม ก่อนปลูกนำมาห่อผ้าแช่น้ำสัก 1 -2 คืน สังเกตุว่าเริ่มมีรากงอกก็นำมาปลูกในภาชนะได้
3. การรดน้ำ รดน้ำให้มีความชุ่มชื้นอยู่เสมอ ควรจะรดน้ำให้มากหน่อยในระยะแรกของการปลูก และฤดูร้อน สำหรับในฤดูฝนควรลดการให้น้ำลงถ้ามีความชุ่มชื้นพอแล้ว
4. การกำจัดศัตรูพืช วิธีการปลูกที่แนะนำนี้เป็นการปลูกแบบไม่ใช้สารเคมี หากพบว่ามีการระบาดของหนอนอาจจะใช้มือจับออก หรือใช้น้ำสะเดาฉีด และหากเป็นพวกเพลี้ยต่างๆ ก็ใช้น้ำยาล้างจาน เจือจาง 15 ซีซี ผสมน้ำ 20 ลิตร ฉีดตามใต้ใบในเวลาเย็น สำหรับการบำรุงดินก็เพียงเติมปุ๋ยหมักลงไปเท่านั้น
5. การเก็บเกี่ยว หากเก็บผักในเวลาเช้าจะทำให้ได้ผักที่สวย ผักหลายชนิดคุณสามารถเก็บส่วนยอดอ่อนไปปรุงอาหารแล้วเหลือส่วนที่เป็นต้นไว้เพื่อให้แตกยอดใหม่ได้อีกหลายครั้ง การปลูกผักในภาชนะสามารถปลูกหลายชนิดผสมผสานกัน คุณจะมีผักสดหลากหลายชนิดไว้กินตลอดทั้งปี และปลอดภัยจากสารเคมีอีกด้วย

…………………………………………………….

โดย อาจารย์นิธิ  เอียวศรีวงศ์
ระหว่างวันที่ 5-6 พฤษภาคม 2552  ณ บ้านลูกท้อรีสอร์ท จังหวัดเชียงใหม่
จัดโดย  ห้องสมุดเยาวชนหนองควาย

เรียบเรียงโดย โดย ฝ่ายสารสนเทศ มูลนิธิรักษ์เด็ก http://www.rakdek.or.th

ห้องสมุดเยาวชนหนองควายได้จัดเสวนาหัวข้อนี้ขึ้น ในงานประชุม-เสวนาห้องสมุดเยาวชนหนองควาย โดยมีผู้เข้า
ร่วมแลกเปลี่ยนดังนี้ ห้องสมุดเยาวชนหนองควาย  มูลนิธิรักษ์เด็ก  อันไดการละคร  CIA-Creative Idea of Art  
ภาคีคนฮักเจียงใหม่ มะขามป้อม Rabbithood และนักเขียนอิสระ

จากการเสวนาผมใคร่ขอตัดเอาเฉพาะบางส่วนในการเสวนา คือในช่วงที่ท่าน อ.นิธิ ได้บรรยายไว้ ดังนี้นะครับ

“ความสำคัญของการอ่านกับการศึกษา” ขอสรุปว่า รู้กันดีอยู่แล้วทุกคน ว่าระบบการศึกษาของไทยนั้นไม่ค่อยได้สนใจและไม่ได้มีการส่งเสริมเรื่องการอ่านเท่าใดนัก ทีนี้ปัญหาไม่อยู่ตรงที่ว่า เราต้องไปส่งเสริมการอ่านให้อยู่ในการศึกษา หรือการผลักดันการอ่านให้เป็นวาระแห่งชาติอะไรก็แล้วแต่เหมือนที่ทำกันอยู่ในเวลานี้แล้วมันจะแก้ปัญหาได้  โดยส่วนตัวผมออกจะสงสัยว่า ปัญหาเรื่องการอ่านในการศึกษานี้ ไม่ได้อยู่ที่ว่าเราอ่านหรือไม่อ่าน หรืออ่านมากอ่านน้อย แต่มันอยู่ที่ว่าตัวกระบวนการเรียนรู้ในระบบการศึกษาของไทยนี้  มันขัดขวางการอ่าน มันไม่ส่งเสริมให้อ่านโดยตัวมันเอง เพราะฉะนั้นถึงแม้ว่าเราจะไปทำการอ่านให้เป็นวาระแห่งชาติหรืออะไรก็แล้วแต่ ผมคิดว่ามันยากมาก ๆ เลย เรากำลังอยู่ในงานที่ผมคิดว่ามันยาก หรือจะเรียกว่าเป็นวัฒนธรรมก็ได้ แต่วัฒนธรรมก็กว้างมาก

ผมอยากจะพูดถึงเฉพาะลงลึกไปเลยว่าตัวกระบวนการเรียนรู้นี้มันมีอุปสรรคยังไงกับการอ่าน ทีนี้เพื่อที่จะให้เข้าใจเรื่องนี้ ผมอยากจะเริ่มต้นก่อนว่า จริง ๆ แล้วการอ่านมันเป็นสื่อชนิดหนึ่งในการศึกษาหรือว่าอะไรก็แล้วแต่ การอ่านนี่ เป็นสื่ออย่างหนึ่ง การเล่าก็เป็นสื่ออีกอย่างหนึ่ง การสนทนา ก็เป็นสื่ออีกอย่างหนึ่ง ทีวี ดูหนัง ดูละคร ก็ล้วนแต่เป็นสื่อ ซึ่งสามารถเอามาใช้กับการศึกษาได้ทั้งนั้น การอ่านก็เป็นสื่ออีกชนิดหนึ่ง แต่บังเอิญว่าการอ่านมันเป็นสื่อที่มีลักษณะพิเศษ ที่ไม่เหมือนการเล่า การสนทนา ทีวี ละคร เพลง แต่ละอย่างก็มีคุณลักษณะของมันแตกต่างกันไปและแต่ละอย่างล้วนมีข้อจำกัดและข้อดีของตัวเอง ซึ่งไม่สามารถเอาสื่อชนิดหนึ่งมาแทนอีกชนิดหนึ่งได้

ทีนี้  การอ่านมันคืออะไร  ขอเริ่มต้นด้วยเรื่องที่ว่าการอ่านมันคืออะไรมันค่อนข้างจะยุ่งยากอยู่ซักหน่อย มันเริ่มต้นจากนักภาษาศาสตร์คนหนึ่งชาวสวิตเซอร์แลนด์  เขามีความเห็นอย่างนี้เวลาที่เราเรียนภาษาทั้งหลาย เรามักนึกว่าภาษามันเกิดขึ้นได้อย่างไร ภาษาคือเราตั้งชื่อ เช่นเป็นต้นว่า เราตั้งชื่อไอ้ตัวที่มันงอกขึ้นมาจากดินแล้วมีใบเขียว ๆ นี้ว่า “ต้นไม้” แล้วเราทุกคนก็ตกลงร่วมกันว่าเราจะเรียกไอ้ที่งอกจากดิน ใบเขียว ๆ นี้เรียกมันว่า “ต้นไม้”

เพราะฉะนั้นภาษาก็จะเต็มไปด้วยชื่อสมมุติที่แต่ละเผ่าพันธุ์ตั้งขึ้นมา แล้วเราก็สามารถสื่อความกันได้ ตั้งชื่อของกิริยา ตั้งชื่อของสิ่งของ ตั้งชื่อของความรู้สึก ตั้งชื่อของสิ่งต่าง ๆ นานา นี่ก็เป็นทฤษฎีภาษาซึ่งมีมานานแล้ว ทีนี้นักภาษาศาสตร์คนที่พูดถึงนี้ เขาบอกว่าความจริงแล้วมันไม่ใช่ ไอ้ชื่อทั้งหลายที่เราตั้งขึ้นนี้ จริง ๆ แล้วเราอาจจะแบ่งออกได้เป็นอย่างนี้คือ “สิ่งที่ถูกหมายถึงว่า” สิ่งนั้น เช่น ต้นไม้นี่คือสิ่งที่ถูกหมายถึง แล้วก็มีเสียง ๆ หนึ่งที่เป็นผู้หมายว่าไอ้นี่คือไอ้นั้น แล้วเค้าบอกว่าไอ้ทั้งสองอย่างนี้มันไม่ได้สัมพันธ์กันอย่างที่นักภาษาศาสตร์รุ่นก่อนพูดว่า ต้นไม้หมายถึงไอ้นี่

เราจะเข้าใจความหมายของสิ่งที่ถูกหมายถึงนั้น เกิดจากการที่แต่ละคนเป็นคนคิดขึ้นมาเอง เช่น พอพูดว่าต้นไม้ทุกคนคิดถึงอะไรที่ไม่เหมือนกันเลย บางคนคิดถึงต้นไม้ใหญ่ บางคนคิดถึงแค่ต้นหญ้า  ตรงความหมายที่เราหมายถึง ต่างคนต่างสร้างต่างคนต่างคิดขึ้นมาจากประสบการณ์ จากอคติ จากอะไรก็แล้วแต่ทั้งหมด

ฉะนั้น  ในการอ่าน หรือการใช้ภาษาในการเล่า การฟังหรืออะไรก็แล้วแต่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการอ่านเราแต่ละคนจึงสร้างความหมายให้แก่สิ่งที่เราอ่านเอง  ถามว่าทฤษฎีนี้เอาไปใช้กับการเล่า กับทีวีได้ไหม  ได้แต่ไม่มีอะไรเกินการอ่านเพราะมันเงียบ  ในการสนทนากัน พอบอกว่าต้นไม้แล้วผมก็ชี้ไปที่ต้นไม้ ต้นหนึ่ง โอกาสที่คุณจะไปนึกถึงความหมายอื่นนอกจากต้นไม้ที่ผมชี้มันก็นึกลำบาก แต่ในการอ่านไม่มีใครเป็นคนชี้ เราเป็นคนนึกขึ้นมาเอง ไม่ทราบว่าเคยได้ยินคำว่า “นักเขียนตายแล้ว” หรือเปล่า 

นักเขียนตายแล้ว ในความหมายที่ผมพูดถึงหมายถึง การที่คุณอ่านงานเขียนของใครก็แล้วแต่ เช่นงานเขียนของคุณ ‘รงค์ วงศ์สวรรค์ แล้วคิดว่าคุณ ‘รงค์ เก่งจริง ๆ เลยที่เขียนสิ่งเหล่านี้มาให้คุณ ท่านเป็นที่มีความคิดสร้างสรรค์เหลือเกิน เปล่าเขาบอกไม่ใช่ ตรงที่คุณคิดว่าสร้างสรรค์ ที่คุณคิดว่าดีเหลือเกินนั้น มันเกิดจากการที่คุณคิดเองทั้งนั้น มันจะตรงกับที่คุณ ‘รงค์ คิดหรือเปล่านั้นก็ไม่สำคัญ และที่สำคัญเราก็ไม่มีทางรู้ว่าคุณ ‘รงค์ คิดอะไร

คุณต้องเป็นคนสร้างมันขึ้นมาเอง สิ่งนี้ไม่ว่าจะเป็นการสนทนา การเล่านิทานเมื่อไหร่ที่เราใช้ภาษา  เราไม่สามารถจะเอาความหมายของเรายัดเข้าไปใส่หู ในหัวของคนอื่นได้ เราได้แต่ให้อะไรที่กว้าง ๆ ลอย ๆ เบลอ ๆ แล้วคนรับสารเป็นคนสร้างความหมายขึ้นมาเอง มันใช้ได้กับทุกเรื่องกับสื่อทุกชนิดถ้าต้องผ่านภาษา จริง ๆ เวลานี้นักวิชาการพูดเลยจากภาษาไปถึงภาพ ทุกอย่างหมดไปถึงบรรยากาศ ถึงทุกอย่างหมด  เราเข้ามาในรีสอร์ทมันมีความหมายที่สื่อให้เราโดยไม่ได้ผ่านภาษามากเลย แต่ละคนก็รับภาษาและสร้างความหมายขึ้นมาเอง เช่น  ดอกไม้ที่เห็น แต่ละคนก็จะให้ความหมายกับสิ่งนี้ไม่เหมือนกัน เพราะฉะนั้นเขาจึงบอกว่านักเขียนมันตายแล้ว และในบรรดาการใช้ภาษาทั้งหมดนี่ ไม่มีอะไรเกินการอ่านที่คุณจะต้องเป็นผู้สร้างความหมายเอง มากยิ่งกว่าสื่อทุกชนิดที่ใช้ในการศึกษา 

นี่คือประการที่หนึ่งในการอ่าน คือ คุณต้องสร้างความหมายเองและในการสร้างความหมายเองนั้น จริง ๆ แล้วนั้นคุณสร้างตรรกะเองด้วย หนังสือทั้งเล่ม หนังสือทั้งบทความ หนังสือทั้งหน้า มันสัมพันธ์กันอย่างไรระหว่างบรรทัดที่หนึ่งและบรรทัดสุดท้าย ผู้เขียนก็มีตรรกะของตัวเองอย่างหนึ่ง เราผู้อ่านก็มีตรรกะของตัวเองอีกอย่างหนึ่งไม่จำเป็นต้องตรงกัน แล้วก็ทำให้เราได้ความหมายของสิ่งนั้นแตกต่างกันออกไป 

ผมคิดว่า  พวกคุณก็เคยเจอประสบการณ์อย่างนี้อยู่บ่อย ๆ หมายความว่า คุณกำลังพูดถึงสิ่งหนึ่งออกมา อาจจะเป็นสีดำ แล้วผู้ฟังบอกว่าเห็นด้วยหมดทุกอย่างเลย แล้วก็พูดเสริมมา แต่ความจริงสิ่งที่เขาพูดนั้นมันมันคือสีขาว เพราะเขาเข้าใจสิ่งที่เราพูดจากตรรกะคนละอย่างกัน

ผมจะขอเล่าเรื่องส่วนตัวก็ได้  ผมไปแสดงปาฐกถาเรื่องเกี่ยวกับเรื่องของสุนทรภู่ ซึ่งผมก็พยายามจะวิจารณ์ว่าความจริงแล้วท่านก็ไม่ได้ยิ่งใหญ่ขนาดนั้นหลอก ต่าง ๆ นานา   ก็มีผู้หญิงคนหนึ่ง ซึ่งนั่งฟังอยู่ตลอด ตั้งแต่ต้นจนจบ พอผมลงมาจากเวทีแกก็เข้ามาแสดงความยินดี ว่าดีมากเลยที่ผมอุตส่าห์พูดถึงเรื่องสุนทรภู่เพราะสุนทรภู่นั้นเป็นกวีที่ยิ่งใหญ่ มโหฬาร  อะไรต่าง ๆ นานา แล้วคนก็ไม่ค่อยพูดถึงสุนทรภู่แล้วในสมัยนี้  คือแกก็ฟังในสิ่งที่เราพูด แต่ความเข้าใจของแกเกี่ยวกับสุนทรภู่ที่เราเสนอโดยอาศัยตรรกะของเรานั้น มันไม่ได้ทะลุเข้าไปในหูของแก แกก็ยังอาศัยตรรกะอันเก่าของแกนั่นแหละที่มาเข้าใจสุนทรภู่อย่างเก่า แล้วก็มานึกว่าเรามานั่งสรรเสริญสุนทรภู่เป็นเวลาหนึ่งชั่วโมง แล้วแกก็รู้สึกดีใจเพราะแกรักสุนทรภู่แล้วแกก็อยากให้ทุกคนมีความรักสุนทรภู่เหมือนกับแก อะไรอย่างนี้เป็นต้น

การสร้างตรรกะให้กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งนี่เป็นหัวใจของการศึกษา เลยก็ว่าได้ สิ่งนั้นก็ไม่ได้เป็นสิ่งที่สามารถทำให้ผ่านมาได้โดยสื่อชนิดใดทั้งสิ้น แต่เป็นสิ่งที่เราต้องเป็นผู้สร้างให้กับตัวเองแล้วจริง ๆ แล้ว ต่างคนต่างสร้างที่ไม่ค่อยจะตรงกันเท่าไหร่นักด้วย สร้างตรรกะเอง สร้างความหมายเอง สร้างความเข้าใจเอาเองด้วย 

โดยสรุปก็คือว่า ถ้าเราเริ่มจากการสร้างความหมายเอง สร้างตรรกะเอง สร้างความเข้าใจเอง ซึ่งผมคิดว่าสื่อในการศึกษาอะไรก็ตาม ก็ไม่สำคัญที่จะสร้างสามอย่างนี้ได้ ดีเท่ากับการอ่าน ก็คือเรามีความสามารถในการสร้างความรู้เอง

คือเราเรียนอะไรก็แล้วแต่ เพราะเรามีเหตุที่แตกต่างจากผู้สอน เพราะเรามีตรรกะไม่เหมือนกับผู้สอน เพราะเรามีความหมายซึ่งแตกต่างจากผู้สอน มันก่อให้โอกาสขึ้นอันหนึ่งในการที่จะทำให้เราพบว่าตรงนี้ยังไม่มีความรู้นี่หว่า  ตรงนี้เป็นความรู้ที่ผิดนี่หว่า ทำให้เราสามารถสร้างความรู้ขึ้นใหม่เองได้ และผมคิดว่าการศึกษาไม่ว่าจะเป็นระดับอนุบาลขึ้นไปจนถึงมหาวิทยาลัย หัวใจสำคัญทั้งหมดมันอยู่ที่สามสี่อย่างที่พูดไปแล้ว ไม่ใช่อยู่ที่การรู้ข้อมูล ข้อมูลไม่ใช่ไม่สำคัญ แต่ข้อมูลเป็นสิ่งที่ถ่ายทอดถึงกันได้ง่าย แต่ข้อมูลเฉย ๆ มันไม่มีความหมาย

คุณต้องเอาข้อมูลมันมาสัมพันธ์กันมาบวกกัน จนกระทั้งทำให้พบว่ามันมีผลลัพธ์เป็นอีกอย่างหนึ่งต่างหาก ไอ้นั้นคือตัวความรู้  ฉะนั้นความรู้นี่คือ มันจึงเกิดจากการที่คุณสามารถสร้างความหมายเองจากข้อมูลอันเดียวกันได้ สามารถสร้างตรรกะได้เอง สามารถสร้างความเข้าใจได้เอง จึงจะสามารถสร้างความรู้ใหม่ได้ โดยสรุปก็คือว่า ผมคิดว่ามันไม่มีการรับสื่ออะไรที่เหมือนกับการอ่าน   มันเป็นสื่อของมันโดนเฉพาะที่ให้ความสามารถสามสี่อย่างที่ว่านี่ มากกว่าสื่ออื่น ๆ จริง ๆ สื่ออื่น ๆก็ให้เหมือนกันแต่ให้ไม่มากเท่ากับการอ่าน เพราะในการอ่านนั้นคุณต้องกระทำกับตัวเองคนเดียว มันไม่มีการโต้ตอบ มันไม่มีการดึงความสนใจ มันยากมากในการจะดึงคุณออกไปสู่การยอมจำนนต่อสิ่งที่เขาทำมาให้แก่คุณ เพราะมันต้องการสิ่งแวดล้อมเฉพาะชนิดหนึ่งถึงจะอ่านได้ มันไม่เหมือนกับการเอาทีวีมาฉายให้ดู เอาหนังมาฉายให้ดู ในห้องเรียนเลยมันไม่เหมือนกัน 

เหตุดังนั้น เพราะการอ่านมันน่ากลัวอย่างนี้ คือมันทำให้คนกบฏ มันทำให้คนคิดเองได้  มันทำให้คนแตกต่างจากสิ่งที่ถูกสอนได้ การอ่านจึงเป็นสิ่งที่น่ารังเกียจในการศึกษาไทย ผมคิดว่าที่เขาให้อ่านน้อยนั้น ผมพบว่าการเรียนการสอนในประเทศไทยจนถึงจบมหาวิทยาลัยให้ความสำคัญกับการอ่านน้อยมาก  คือเมื่อเปรียบเทียบกับที่ไหนในโลกก็แล้วแต่ 

การอ่านเป็นเรื่องที่ใหญ่  แต่ในการศึกษาไทยให้อ่านน้อยมาก และด้วยเหตุดังนั้น ผมคิดว่ามันไม่ใช่เพราะ ว่าเราไม่ศรัทธาต่อการอ่าน แต่ผมสงสัยว่าลึก ๆ ลงไปแล้ว  เราระแวงการอ่าน เรากลัวการอ่าน ถ้านักเรียนอ่านมาก ๆ นักเรียนจะคิดอะไรที่ไม่เหมือนกันกับครูและนี่คือเหตุผลที่ทำไมข้อสอบในประเทศไทย พอหลังจากที่นำข้อสอบปรนัยมามันถึงได้แพร่หลายอย่างรวดเร็ว เพราะข้อสอบปรนัยเท่านั้นที่ทำให้นักเรียนไม่สามารถคิดเองได้ คือมันมีให้เลือกสี่ถึงห้าข้อและมีถูกข้อเดียว และถ้าคุณเห็นว่าข้อที่มันผิด ถูก คุณติ๊กผิดที่  คุณก็ไม่รู้จะไปอธิบายที่ไหน ว่าทำไมคุณถึงติ๊กตรงนี้ ซึ่งมันอาจจะผิดก็ได้ แต่ตรรกะมันดีกว่ามันเป็นความเข้าใจใหม่ ซึ่งน่าจะได้ A+ ยิ่งกว่าคนที่ติ๊กถูกอีกก็ได้ เพราะว่าคุณสามารถคิดอะไรบางอย่างที่มันแหกออกไปได้

ฉะนั้น  ในการศึกษาของไทยนั้นที่บอกว่าให้เด็กคิดเป็นทำเป็นนั้น  ไอ้คิดเป็นนั้นมันคิดยากมาก เพราะว่าเริ่มต้นก็คือว่า  ไม่ว่าคุณจะใช้เวลาในการจดบันทึก ใช้เวลาสอนซักกี่ชั่วโมงต่อปีก็ตามแต่ ยังไง ๆ ข้อมูลที่ให้แก่นักเรียนมันก็น้อยกว่าการอ่านอยู่นั่งเอง มันไม่มีทางเทียบกัน สิ่งที่เขาสอน ๆกันอยู่ในมหาวิทยาลัย จริง ๆ แล้วประกอบด้วยหนังสือไม่เกินเล่มนึง  อาจจะประมาณร้อยหน้าด้วยซ้ำไป

จริง ๆ ความรู้ที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นประกอบด้วยข้อมูลมากกว่านั้นไม่รู้กี่เท่าตัว แต่เมื่อคุณไม่อ่าน คุณก็ได้เฉพาะข้อมูลที่ครูบอกให้คุณรู้เอาไว้ หรืออ่านหนังสือประกอบหนึ่งเล่มที่ครูสั่งเอาไว้ ซึ่งผลก็คือข้อมูลคุณน้อยเกินกว่าคุณจะคิดอะไรเองได้เอง ที่บอกว่าคิดเป็นทำเป็น มันเป็นไปไม่ได้หลอกถ้าข้อมูลที่มีในมือเรามีน้อยขนาดนี้ เพราะเวลาที่ครูสอนเขาไม่ได้ให้ข้อมูลเฉย ๆ เขาให้ข้อมูลพร้อมทั้งข้อสรุปบางอย่างไปแล้ว

ฉะนั้น ถ้าเราไม่มีข้อมูลมากกว่านั้นคุณจะสรุปแตกต่างจากนั้นก็ย่อมไม่ได้ อยู่ในตัวของมันเองอยู่แล้ว จึงคิดเองยังทำไม่ได้ตราบที่เรามีข้อมูลน้อย  แล้วผมคิดว่าไม่มีการให้ข้อมูลอะไรที่ทำได้มากในเวลาอันสั้นยิ่งไปกว่าการอ่าน 

นอกจากนั้นแล้ว  เมื่อข้อมูลน้อยอ่านน้อยเช่นนี้ คุณก็แตกแขนงความคิดไม่ได้ ก็อย่างที่บอกว่าคุณไม่สามารถสรุปให้แตกต่างจากนั้นได้ ความรู้ที่ได้มาก็แตกแขนงไม่ได้  ความคิดริเริ่มในการศึกษาไทยเป็นสิ่งที่เกือบจะไม่ค่อยมีเลยก็ว่าได้ เราเรียนหนังสือมาขนาดไหนก็แล้วแต่เราคิดอะไรที่นอกครูไปไม่ได้ เราคิดริเริ่มให้แตกต่างไม่ได้เพราะว่าข้อมูลเราน้อยเกินไป

เพราะฉะนั้น  การคิดเองทำเองนั้นมันจึงยาก เพราะว่าเราไม่ได้ให้โอกาสแก่เด็ก ในการที่จะสะสมข้อมูลมากขึ้น ให้ความหมายแก่ข้อมูลด้วยตนเองและอื่น ๆ ร้อยแปด ทั้งหมดเหล่านี้  ผมคิดว่ามันฝังอยู่ในตัวระบบการศึกษาของไทย ไอ้การรังเกียจการอ่านไม่ใช่เป็นแต่เพียงเพราะว่าเราไม่มีนิสัยรักการอ่านอย่างเดียว เพราะถ้าตราบเท่าที่เรายังดำเนินการศึกษาในลักษณะแบบนี้ การอ่านเป็นสิ่งที่ไม่จำเป็นและอาจจะน่ากลัวด้วยที่จะปล่อยให้เด็กอ่านหนังสือมาก ๆ ด้วย

ฉะนั้น เวลาเราพูดถึงเรื่องของการส่งเสริมการอ่าน ผมออกจะสงสัยว่าเราจะสามารถผลักดันส่งเสริมการอ่านเข้าไปในโรงเรียนได้มากน้อยแค่ไหน เพราะว่าถ้าเด็กอ่านมากนัก แล้วเด็กเริ่มถามปัญหาที่ครูรู้สึกอึดอัด เด็กคนนั้นก็จะถูกลงทัณฑ์ เริ่มเป็นที่รังเกียจของครู จนทำให้เด็กรู้สึกว่าตัวเองด้อยในห้องเรียน ในความสัมพันธ์กับครู ก็เลยทำให้เขาหมดกำลังใจที่จะอ่านหนังสือในอะไรร้อยแปด  

เพราะฉะนั้น  ผมคิดว่าต้องคิดถึงกิจกรรมอะไรที่มัน มันไม่ผูกกับโรงเรียนมากเกินไป ในการส่งเสริมการอ่านให้มากขึ้นผมคิดไม่ออกหลอก  คิดในรูปนี้มากขึ้นในการสร้างกิจกรรมให้มากขึ้น  ที่จะทำให้เด็กได้อ่านมากขึ้น แทนที่จะพยายามไปผูกมัดกับโรงเรียน แต่ในขณะเดียวกันผมก็ไม่ได้ปฏิเสธนะครับถ้าคุณสามารถทำให้ครูในโรงเรียนเห็นคุณค่าของการอ่าน แล้วสามารถผูกกิจกรรมการอ่านเข้ากับโรงเรียนได้มันก็ดี แต่ผมรู้สึกมันค่อนข้างยาก.

………………………………………….

5 มิ.ย. 52 / บ้านเพียงดิน แม่แตง เชียงใหม่

“คงเป็นเพราะการมีชีวิตอยู่… เป็นความทุกข์อันยาวนานชนิดหนึ่ง มนุษย์จึงต้องแสวงหาความสุข… ตราบจนวันสุดท้ายของชีวิต”

จากภาพยนตร์เรื่อง “ฟ้าทะลายโจร” (Tear of black tiger)

…………………………………………………….

ภาพบันทึกจากช่วงต้นฤดูฝน พค. 52 / ริมรั้วที่พัก เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่อง: โอ๋ อิ่มเอม ภาพ: คัดสรรดีมาก / ตีพิมพ์ใน LEXUS Magazine_April-June 2009

สำหรับวงการออกแบบฟอนต์หรือชุดตัวอักษร ชื่อชั้นของ “อนุทิน วงศ์สรรคกร” แห่ง “คัดสรรดีมาก” บริษัทออกแบบแห่งแรกในประเทศไทยที่ให้บริการครบวงจรเกี่ยวกับตัวอักษร ย่อมการันตีความพิเศษในสิ่งที่คิดและทำ อันมีอิทธิพลต่อชีวิตผู้คนอยู่ไม่น้อย ซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นผลงานคุณภาพมากมาย (อย่างที่ใครหลายคนอาจคาดไม่ถึง) ตั้งแต่การออกแบบตัวอักษรบนเครื่องเล่นเอ็มพีสาม ไปจนถึงหนังสือ นิตยสารหลายฉบับทั้งในและต่างประเทศ สินค้าอุปโภคบริโภค และการออกแบบชุดตัวอักษรพิเศษเพื่อส่งเสริมภาพลักษณ์ให้กับบริษัทชั้นนำ อย่าง เอไอเอส, ดีแทค, กสท, เทสโก้ โลตัส และนิตยสารวอลล์เปเปอร์

และนี่คือบทสนทนาเล็กๆ ที่บอกเล่ากระบวนการความคิดบางอย่าง เพื่อขยายความเข้าใจถึงที่มาหรือเบื้องหลัง ความเป็นปัจจุบัน และทิศทางของรูปแบบตัวอักษรเหล่านั้นให้ (ชัดเจน) มากขึ้น จากนักออกแบบเลขนศิลป์สิ่งพิมพ์และนักออกแบบตัวอักษร ผู้ไม่ใคร่ถนัดที่จะแสดงตน เพื่อให้ใครๆ เข้าใจว่าเป็น “นักออกแบบฯ” แต่กลับยินดีที่จะบอกว่า “มีความสุขกับการออกแบบ (ตัวอักษร)” เป็นที่สุด!

ในฐานะนักออกแบบเลขนศิลป์และอักขรศิลป์ บ่อยครั้งที่ใครๆ มักตั้งคำถามว่า

“สิ่งที่คุณทำอยู่มันคืออะไร?” คุณอนุทินมีวิธีการตอบหรืออธิบายอย่างไรกับคำถามนี้?

คำถามนี้ถ้าเป็นสมัยก่อนก็คงจะพยายามตอบอย่างละเอียด อาจจะเป็นเพราะพื้นฐานที่มีของการเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัย แต่ทุกวันนี้ก็จะมีพัฒนาการในการตอบไปอีกแบบ ฉะนั้นที่ผมตอบแบบนี้แสดงให้เห็นว่าได้รับคำถามนี้บ่อย จริงๆแล้วเป็นคำถามที่ตอบยากมาก เพราะความเข้าใจเรื่องการออกแบบในแต่ละแขนงในบ้านเรายังทับซ้อนกันอยู่มาก

การตอบคำถามนี้จึงขึ้นอยู่กับวิจารณญาณของเราที่มีต่อตัวผู้ถาม (พิจารณา) ว่าจำเป็นต้องมีความเข้าใจในสิ่งที่เราทำอยู่มากแค่ไหน?

ซึ่งถ้าตอบแบบพอสังเขป คำตอบในการอธิบายเรื่องเลขนศิลป์ หรือที่ทั่วไปรู้จักในชื่อ “กราฟิกดีไซน์” นั้น คือเรื่องที่มีได้ตั้งแต่งานออกแบบสิ่งพิมพ์ งานออกแบบเพื่อการสื่อสาร ไปจนถึงคำตอบที่ซับซ้อนมากขึ้น อย่างเช่นการดูแลภาพพจน์ขององค์กร

ส่วนอักขรศิลป์ ก็จะเป็นคำตอบแบบรวบรัด ว่าคือ การออกแบบตัวอักษรเพื่อการใช้งาน หรือที่เรียกทั่วไปว่า “ฟอนต์” ซึ่งพอใช้คำนี้ คนส่วนใหญ่จะ (เริ่ม) เข้าใจ แต่จริงๆ แล้วเป็นการอธิบายที่ผิด เพราะนิยามของฟอนต์หรือในภาษาไทยที่เรียกว่า “ชุดตัวอักษร” กับ “แบบตัวอักษร” นั้นเป็นคนละเรื่องกัน นอกจากนี้ ยังมีส่วนที่ต้องขยายความไปถึงในเรื่องของธุรกิจเกี่ยวกับตัวอักษร และการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการใช้ และจัดวางตัวอักษร ซึ่งหากอธิบายถึงตรงนี้ คนส่วนมากก็จะเริ่มตกใจ เพราะนึกไม่ถึงว่ามีธุรกิจหมวดนี้อยู่ด้วย และผมก็จะตอบว่า ก็มันต้องมีใครสักคนที่ทำธุรกิจนี้ ไม่อย่างนั้นสิ่งเหล่านี้มันจะมาจากไหน?

คำว่า “คัดสรรดีมาก” อะไรที่เป็นความพิเศษหรือเนื้อหาสำคัญ ที่คุณอนุทินต้องการสื่อสาร?

อันที่จริงแล้วต้องย้อนความกลับไปประมาณแปดปีก่อน เมื่อตอนที่เราก่อตั้งบริษัทกันใหม่ๆ “คัดสรรดีมาก” ขณะนั้นเราตั้งขึ้นมาเพื่อดำเนินธุรกิจออกแบบที่เน้นหนักไปทางการออกแบบผลิตภัณฑ์จำพวกของใช้ ของตกแต่งบ้าน

เราต้องการชื่อที่มีความหมายดี และเมื่อเขียน (สะกดคำ) เป็นภาษาอังกฤษแล้วก็สามารถอ่านได้ในความรู้สึกแบบภาษาอังกฤษด้วย ซึ่งบ่อยครั้งที่มีคนเข้ามาทัก นึกว่าเป็นชื่อบริษัทฝรั่ง แต่พอได้รู้หรือเห็นชื่อเป็นภาษาไทย ก็พลอยต้องอมยิ้มไปด้วย เมื่อทราบว่าที่จริงแล้ว มันก็คือ “คัดสรรดีมาก” นี่เอง

ส่วนเรื่องความหมายนั้น คงไม่ต้องขยายความมาก เพราะชื่อนั้น ได้อธิบายตัวเองในเชิงบวกอย่างชัดเจนอยู่แล้ว

และแม้เมื่อเราต้องปรับยุทธศาสตร์การทำธุรกิจ ซึ่งเน้นหนักกับงานทางกราฟิกดีไซน์ สิ่งพิมพ์ และธุรกิจเกี่ยวเนื่องกับตัวอักษรมากขึ้น แต่เราก็ยังคงเลือกใช้ชื่อ “คัดสรรดีมาก” เหมือนเดิม เพราะเราต่างเห็นว่า ชื่อนี้มีความหมายที่ดีอยู่แล้ว เราต้องการคัดสรรสิ่งที่ดีมากที่สุดมาให้กับลูกค้าของเราเสมอ นั่นเอง

อะไรคือเสน่ห์ของการออกแบบฟอนต์ ที่คุณอนุทินสัมผัสได้?

ผมมองว่า ทุกคนมีความชอบส่วนตัวในเรื่องต่างๆ บางครั้งก็เป็นการยากที่จะแจงให้ชัดเจนว่า เสน่ห์ของสิ่งที่เราชอบอยู่ตรงไหน เพราะเราจะได้คำตอบหลายคำตอบตามติดๆ กันมา ด้วยรายละเอียดที่เยอะมากมาย ซึ่งเสน่ห์สำหรับผมมันเป็นเชิงนามธรรม มันจึงอธิบายได้ค่อนข้างยาก

ตัวอักษรเป็นสิ่งที่เราใช้บันทึกแทนภาษาที่เราพูด เป็นกราฟิกฟอร์มเบื้องต้น (ที่ทุกคนใช้อย่างไม่ได้คิดกับมันมากนัก) แต่มันกลับเปี่ยมไปด้วยพลังในการสื่อความหมาย เราสามารถมีหลากอารมณ์ร่วมกับตัวอักษรได้ ขึ้นอยู่กับการประกอบกันเป็นคำ คำกลายเป็นประโยค ตรงนี้ถ้า (ช่าง) สังเกต เราก็จะเห็นว่า มีมิติที่เกี่ยวข้องกับอักษรศาสตร์อยู่ด้วย และยังโยงไปทางจิตวิทยาด้วยอีกต่างหาก เราจะเห็นศิลปะในการใช้ภาษาทั้งในรูปแบบของศิลปะการออกแบบไปพร้อมๆ กับการใช้ภาษาเขียน

นอกจากนั้นแบบตัวอักษร ก็ยังเป็นอีกสิ่งที่ช่วยนำส่งใจความ และเป็นตัวแทนของความรู้สึกที่เราต้องการจะพูดผ่านคำหรือประโยค หรืองานออกแบบชิ้นนั้นๆ เราจะเห็นว่า สิ่งเหล่านี้มันอยู่ใกล้เรามากๆ แล้วเราก็ใช้มันอย่างเคยชิน ไม่ค่อยได้ฉุกใจคิด เราใช้สมองในโหมดออโต้กับเรื่องพวกนี้ แต่จริงๆ แล้ว ผมคิดว่ามันสำคัญมาก ยิ่งถ้าคุณเป็นนักออกแบบกราฟิก ยิ่งต้องเข้าถึงเรื่องเหล่านี้

อีกส่วนที่มันทำให้ผมรักงานออกแบบตัวอักษรก็คือ เราสร้างฟอร์มเหล่านี้ (อย่างที่คุณกำลังอ่านอยู่) เพื่อถูกถ่ายทอดให้ได้ใจความทางภาษาและถูกบันทึกไว้เป็นมรดกทางการสื่อสาร ผมถือว่า มันเป็นเรื่องที่น่าทึ่งมากทีเดียว ถ้าเราลองคิดดูดีๆ !

ถ้าเช่นนั้นคุณอนุทินมีมุมมองอย่างไรต่อการมองโลกหรือสิ่งที่พบเห็น เพื่อเชื่อมโยงถึงมิติการออกแบบต่างๆ?

อืม…ม เป็นคำถามที่ใหญ่และกว้างมากทีเดียว แต่จะพยายามตอบแบบสั้นๆ นะครับ ก่อนอื่นเราต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ทุกอย่างรอบๆ ตัวเรา หากพิจารณาแล้วก็จะเห็นว่า ล้วนผ่านกระบวนการออกแบบมาโดยทั้งสิ้น ไม่ว่าจะออกแบบได้ดีหรือออกแบบมาไม่ได้เรื่องก็ตาม

การออกแบบมันเกิดขึ้นตั้งแต่การเริ่มคิด! ซึ่งคุณค่ามันจึงอยู่ที่ตรงนั้น ตรงเนื้อแท้ของการออกแบบไม่ได้ถูกแทนค่าความสำคัญด้วยกระดาษหรือคอมพิวเตอร์ ทุกวันนี้หลายคนคิดถึงการออกแบบหรือเสพงานออกแบบที่ตัวสื่อหรือตัววัสดุ ไม่ใช่ที่งานออกแบบจริงๆ

สำหรับผมเองมองว่า การออกแบบ คือการจัดการกับปัญหาหรือตอบโจทย์ต่างๆ ตามสถานการณ์และช่วงเวลาที่ไม่เหมือนกัน แต่มีความเกี่ยวเนื่อง (กับข้อจำกัด) ในมิติต่างๆเช่น มิติของการตลาด มิติของเทคนิคทางการผลิต มิติทางวัฒนธรรมความเชื่อ และอื่นๆ อีกมากมาย ซึ่งนักออกแบบที่ดีจึงต้องมองมิติที่ทับซ้อนเหล่านี้ให้ออก

นอกจากนี้ การออกแบบ ก็คือส่วนหนึ่งในโครงสร้างสังคม ฉะนั้นผมจึงไม่เคยปฏิเสธหรือให้ความรู้แบบผิดๆว่า การออกแบบคือการออกแบบ เพราะถ้าเข้าใจเรื่องที่เกริ่นมา ก็จะเห็นว่าโครงสร้างต่างๆ ในสังคมเรา มันเกี่ยวเนื่องกันหมดในน้ำหนักที่ต่างกัน เป็นส่วนหนึ่งของสังคม นอกจากที่เราเห็นทั่วไปในการใช้งานออกแบบเพื่อเพิ่มมูลค่าของสินค้า สังคมก็ต้องอาศัยความเจริญและพัฒนาการทางการออกแบบด้วยเช่นกัน เช่น เทคโนโลยีก็ต้องการให้การออกแบบสร้างความท้าทาย ให้เกิดเป็นโจทย์ กำเนิดเทคโนโลยีใหม่ขึ้นมารองรับจิตนาการที่เกิดจากการออกแบบ

และท้ายที่สุด เราจะเห็นว่าการออกแบบเป็นบันทึกทางวัฒนธรรมแบบหนึ่ง มันสะท้อนความสามารถทางเทคโนโลยีในห้วงเวลานั้นๆ สะท้อนวิธีคิด สะท้อนว่าสังคมเปิดกว้างกับเรื่องนั้นๆ มากแค่ไหน ?

พูดถึงการทำงาน หลายคนมักบอกว่า “คุณทำงานด้วยความสุข” ความสุขที่ว่านั้นมีรูปแบบ หรือแนวทางอย่างไร?

ไม่แน่ใจว่าหลายคนที่ว่ามีใครบ้าง? (พลางครุ่นคิด…) บางทีเราก็ไม่รู้ตัวว่า เรามีความสุข ต้องให้คนอื่นมาเตือนสติเราว่า เรากำลังมีความสุขอยู่ ส่วนใหญ่เราจะรู้แต่ว่า ตอนนี้ไม่ได้ทุกข์ ซึ่งก็อาจจะมองกันจากคนละจุด

แต่ถ้าถามว่าทุกวันนี้มีความสุขกับงานที่ทำหรือไม่? ก็คงตอบว่า มีความทุกข์กับงานที่ทำตามปกติ ซึ่งนี่แหละคือ ความสุข ผมว่ามันคงไม่มีงานอะไรที่เราทำแล้ว มันจะไม่มีปัญหาอะไรให้เป็นทุกข์เลย ถ้าตอบว่ามีความสุขกับงานโดยไม่มีทุกข์เลย ก็คงไม่จริง คงเป็นคำตอบเอาโก้เอาเก๋เสียมากกว่า

การที่ได้ทำอะไรที่เรารัก นั่นก็หมายความว่าเราไม่เบื่อกับมัน รู้สึกว่าเราขลุกอยู่กับมันได้จริงๆ วัดกันง่ายๆ ก็คือ เราตื่นขึ้นมาทุกวันแล้วไม่รู้สึกเบื่องาน แม้อาจจะมีบ้างกับการบ่นหรือเซ็งกับปัญหาหน้างานที่เกิดขึ้น แต่มันก็ยังอยู่ในขั้นที่ทำให้เรารู้สึกท้าทาย ไม่รู้สึกท้อใจ ถ้าเป็นอย่างนี้ ผมก็อาจเรียกได้ว่า มีความสุขกับงาน กับสิ่งที่เราทำ แล้วล่ะ!


จากจุดเริ่มต้นในฐานะบริษัทผู้บุกเบิก จนสู่การเป็นบริษัทชั้นนำด้านการออกแบบฟอนต์ของเมืองไทย คุณอนุทินเรียนรู้อะไรบ้าง? จากคำว่า “พัฒนาการ” และ “ความสำเร็จ” ?

เราเริ่มต้นในวันที่ยังไม่มีใครรู้จักด้วยซ้ำว่า สิ่งที่เราทำคืออะไร? มิหนำซ้ำการละเมิดสิทธิ์ทางการออกแบบก็เยอะมาก เราจึงเหมือนถูกบังคับให้ต้องเริ่มธุรกิจจากติดลบ เพราะต้องทำความเข้าใจกับผู้บริโภคใหม่หมด แต่ด้วยความที่เราเชื่ออย่างหมดใจว่า เราเข้ามาในธุรกิจนี้ในเวลาอันควร ธุรกิจการออกแบบตัวอักษรในยุคดิจิตอลในบ้านเรา จำเป็นต้องมีโมเดลทางธุรกิจที่ชัดเจน และมีการบริหารจัดการอย่างสากล

ในขณะนั้นแม้แต่การขายปลีกเรื่องสิทธิ์การใช้ฟอนต์ยังไม่ได้เป็นธุรกิจเลย แต่เนื่องด้วยเราตั้งเป้าไปที่การทำฟอนต์เพื่อองค์กร เราจึงมองข้ามช็อตเรื่องการขายปลีกไปเลย ทุกวันนี้เราก็มีไลเซนท์และเอ็กคลูซีฟ ไลเซนท์ ฟอนต์อยู่บ้าง แต่เน้นที่การทำคอสตอมมากกว่า

จะเห็นว่าเราอยู่ในคนละตลาดกับค่ายฟอนต์อื่นๆ นอกจากจะเป็นการหลีกเลี่ยงปัญหาการละเมิดสิทธิ์แล้ว เราต้องการให้คนทั่วไปเห็นข้อดีและไม่กลัวในการที่จะลงทุนกับการพัฒนาฟอนต์ใหม่เพื่อให้เข้ากับงานโดยแท้จริง เพราะในทางปฏิบัติจริงๆ แล้ว สำหรับองค์กรใหญ่นั้นจะคุ้มมาก นอกจากจะได้เอกลักษณ์เสริมจากแบบตัวอักษรเฉพาะแล้ว ยังเป็นการประหยัดงบประมาณด้วย เพราะการเสียค่าสิทธิ์ในการใช้ฟอนต์ที่มีอยู่แล้วในตลาดซ้ำกับคนอื่น โดยเฉพาะในโปรเจคใหญ่ๆ หรือองค์กรใหญ่ๆ นั้นมันไม่คุ้มกัน!

เราต้องใช้เวลานานมากในช่วงแรก ให้ความรู้ตั้งแต่ระดับนักศึกษาเกี่ยวกับศาสตร์ของการออกแบบและจัดวางตัวอักษร เพื่อให้บุคลากรในอนาคตมีความเข้าใจที่ถูกต้อง ให้ความรู้กับนักออกแบบอาชีพด้วยกันก่อนว่า แบบตัวอักษรพิเศษคืออะไร? มีประโยชน์อย่างไร? ช่วยงานออกแบบและการควบคุมอัตลักษณ์องค์กรได้อย่างไร? มีผลทางการออกแบบ และผลทางเศรษฐศาศตร์อย่างไร? กล่าวคือเราต้องประชาสัมพันธ์ ตระเวนบรรยายให้ความรู้ค่อนข้างเยอะ กว่าจะเป็นรูปแบบธุรกิจได้อย่างที่เห็นในปัจจุบัน

จนถึงทุกวันนี้ ผมรู้เลยว่า “พัฒนาการ” กับ “ความสำเร็จ” ไม่เหมือนกัน มันเป็นคนละเรื่องแต่มีความเกี่ยวเนื่องกันอยู่ในมิติหนึ่งคือ การมีพัฒนาการ ไม่ได้หมายความว่า มีความสำเร็จ ความสำเร็จอยู่ที่เราตั้งเป้าหมาย คุณอยากมีความสำเร็จเท่าไหร่ก็ตั้งเป้าหมายไว้ก่อน ทีนี้พัฒนาการก็จะมารับช่วงต่อ แต่ถ้าไม่มีเป้าหมาย (ความสำเร็จ) พัฒนาการจะไม่เกิดเลย ขณะเดียวกัน คุณจะมีพัฒนาการไปเรื่อยๆ โดยไม่มีเป้าหมายก็คงไม่ได้ !

ในภาวะของเศรษฐกิจโลกและเศรษฐกิจของประเทศ ที่ (เรา) กำลังเผชิญอยู่ ณ ขณะนี้ คุณอนุทินคิดเห็น หรือมีวิธีการอย่างไร? ในการจัดการองค์กร

คัดสรรดีมากเป็นองค์กรขนาดเล็ก เราไม่มีระบบซับซ้อนยุ่งยาก บริษัทขนาดเล็กก็จะปรับตัวได้อย่างแคล่วคล่องกว่า ซึ่งเป็นเรื่องปกติ ตอนนี้ที่เห็นใครๆ ต่างพูดกัน คือลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็น ซึ่งก็เป็นสิ่งที่จำเป็นต้องทำสำหรับองค์กรใหญ่ ต่อการลดต้นทุนและให้งานมีประสิทธิภาพมากขึ้น แนวคิดนี้ดูจะเหมือนจะเป็นเรื่องทั่วไปที่ได้ยินกันบ่อย

แต่ผมกลับมองว่า การลดรายจ่ายจะไม่เกิดผลเลย ถ้าหากกระเทือนวัฒนธรรมและขั้นตอนการทำงานในองค์กร การลดน้ำหนักโดยไม่ทำให้ร่างกายฟิตก็จะไม่มีประโยชน์ มันจะทำให้เราโทรมและป่วยในที่สุด ทำให้งานไม่มีประสิทธิภาพ สิ่งที่ตามมาก็คือ กระทบกับรายได้ธุรกิจโดยตรง

ซึ่งที่จริงแล้ว ตั้งแต่ก่อนเกิดวิกฤตการณ์รอบนี้ เรามีนโยบายและแนวคิดเรื่องการทำงานในลักษณะที่โพรเกสซีฟมาก ซึ่งเราก็เดินมาสู่จุดที่เกือบจะเป็นเวอร์ชวลออฟฟิศ (ออฟฟิศเสมือน) ได้เลยด้วยซ้ำ ลดพื้นที่ออฟฟิศได้ด้วย ซึ่งนั่นหมายถึง ต้นทุนส่วนหนึ่ง แต่เนื่องด้วยพฤติกรรมการดำเนินธุรกิจบ้านเรายังขึ้นอยู่กับการเจอหน้าค่าตา ต้องการติดต่อกับผู้คนเกือบทุกขั้นตอน เราจึงยังไม่สามารถฟรีสไตล์ได้ขนาดนั้น

อย่างตอนนี้ก็ดีขึ้น ที่อีเมลกลายมาเป็นมาตรฐานเสียที ซึ่งไม่กี่ปีก่อนนี่ ส่งอีเมลแล้วยังต้องโทรไปบอกให้เช็ค หรือไม่ก็ถามหาแต่แฟ็กซ์ ต้องส่งไฟล์เป็นซีดี เป็นต้น ทุกวันนี้ทุกคนอยู่ร่วมสมัยกันมากขึ้น มันก็เลยเหมือนอนุญาตให้วัฒธรรมการทำงานเกิดการเปลี่ยนแปลง

ผมเห็นด้วยและสนับสนุนกับระบบไร้สาย ออฟฟิศเซิร์ฟเวอร์ และโซเชียลเน็ตเวิร์ค เน้นการใช้ทรัพยากรต่างๆ ให้น้อยลง ใช้เทคโนโลยีช่วยในการลดขั้นตอนการทำงาน เอกสารที่เป็นอิเล็กทรอนิกส์ได้ เราก็เปลี่ยนหมด การประชุมโดยไม่จำเป็นก็สามารถหลีกเลี่ยงได้โดยใช้โทรศัพท์ หรือแม้กระทั่งทุกวันนี้ เราพยายามที่จะนำการทำงานแบบรีโมทออฟฟิศเข้ามาใช้ คือใช้ประโยชน์จากอินเตอร์เน็ตอย่างเต็มที่ ผมเชื่อว่าการประหยัดเวลาเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะเวลามีค่ามากกว่าค่าใช้จ่ายอื่นๆ ในการทำธุรกิจเสียอีก
อะไรคือความท้าทาย หรือโครงการที่คุณอนุทินอยากจะทำให้สำเร็จในอนาคต?

สิ่งที่เราพยายามผลักดันในขณะนี้คือ การทำให้ลูกค้าเข้าใจว่า นักออกแบบคือ บิสิเนส พาร์ทเนอร์ (หุ้นส่วนทางธุรกิจ) ไม่ใช่คู่ค้า อันนี้เป็นความท้าทายมากที่เราเจอ ณ ขณะนี้ งานออกแบบเป็นการทำงานที่เป็นขั้นตอน ไม่ใช่ทำให้งานเสร็จเป็นชิ้นออกมาในตอนท้าย เราต้องการชี้ให้เห็นว่า นักออกแบบ คือคู่คิดที่ไม่ใช่แค่นักทำเพียงอย่างเดียว เพราะปัญหาที่เราเจอบ่อยมากในอุตสาหกรรมการออกแบบ คือลูกค้ามักมองเราเป็นคนทำภาพให้เป็นงานสำเร็จ ซึ่งที่จริงแล้วงานออกแบบไม่ได้เข้ามาในตอนท้ายอย่างที่ทุกคนเข้าใจ งานออกแบบที่ดีมันจะต้องถูกคิดขึ้นมาให้สอดคล้องกับธุรกิจตั้งแต่ต้น

ซึ่งถือว่าที่ผ่านมา เรื่องการไม่เข้าใจกันของนักออกแบบกับลูกค้า ถือเป็นปัญหาคลาสสิค! เมื่อต่างคิดกันแบบแยกส่วน ที่ต่างไม่เข้าใจในพฤติกรรมต่อกัน ผนวกกับนักออกแบบเองก็ยังไม่เข้าใจว่า หน้าที่ของงานออกแบบอยู่ตรงไหนบ้าง? และปัญหาของการเรียนการสอนออกแบบ ที่ขาดเรื่องของการเรียนรู้ธุรกิจ ทำให้นักออกแบบส่วนใหญ่ไม่มีความรู้ในเชิงเศรษฐศาสตร์ จึงพลอยทำให้ขาดความน่าเชื่อถือในการประกอบการอีกด้วย

เพราะฉะนั้น นักออกแบบและเจ้าของกิจการก็คงต้องมาทำความเข้าใจร่วมกันถึงโครงสร้างต่างๆ (เอาแค่เฉพาะในกรอบธุรกิจ) ว่ามันเกี่ยวเนื่องกันอยู่ และหาจุดลงตัวระหว่างการออกแบบกับการตลาดในตอนท้ายของโปรเจคว่าทำได้อย่างไร?

ซึ่งหากความเข้าใจที่ว่านี้ เกิดขึ้นร่วมกันได้เมื่อไหร่แล้ว… คงไม่ใช่เรื่องที่ยากเกินไปนัก สำหรับการพัฒนาอุตสาหกรรมการออกแบบ (ตัวอักษร) สู่การสื่อสารที่ตอบโจทย์ต่างๆ ในสังคมอนาคต ผมหวังว่าเช่นนั้น!!!

(พร้อมรอยยิ้มและแววตาที่สื่อถึงความมุ่งมั่น เป็นอวัจนภาษาส่งท้ายการสนทนา)

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ อนุทินดอทคอม http://www.anuthin.com

………………………………………………….

12 พฤษภาคม 2552 / เอกมัย กรุงเทพฯ

เรื่อง: กำลังจะตามมา ?  ภาพ: โอ๋ อิ่มเอม

ภาพสี (แถม) ส่งท้าย

………………………………………………………….

ใครอยากไปเยี่ยมชมและรับกลิ่นไอความสุขแบบนี้บ้าง ก็เข้าไปขอข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ “บางน้อยคอยรัก” http://bangnoikoyrak.multiply.com

บันทึกความทรงจำระหว่าง 9-10 พฤษภาคม 2552 / ตลาดน้ำคลองบางน้อย อ.บางคณฑี จ.สมุทรสงคราม

ถึงวันนี้ คุณ ’รงค์ วงษ์สวรรค์ จากพวกเราไปได้ร่วมเดือนแล้ว จากไปก่อนที่ความวุ่นวายชนิดพลิกฟ้าคว่ำแผ่นดินจะปะทุขึ้นในกรุงเทพมหานคร จากทำเนียบรัฐบาลลุกลามไปทั่วเมือง โดยเฉพาะเขตรัตนโกสินทร์ชั้นใน จนทำให้เราเกรงว่า งานแสดงภาพที่เราตั้งใจจะจัดให้ คุณ ’รงค์ นั้นจะยังคงดำเนินต่อไปได้หรือไม่ เนื่องจากสถานที่ที่ใช้จัดแสดงย่านแพร่งภูธร ล้วนถูกห้อมล้อมด้วยความรุนแรง

ครั้นเมื่อความสงบกลับคืนมา แม้จะเป็นการชั่วคราว เราจึงขอส่งข่าวมายังญาติมิตรทุกท่านว่า ตลอดเดือนพฤษภาคม 2552 นี้ PS แกลเลอรี โดยความร่วมมือของมิตรสหายทั้งหลาย ได้จัดการเปลี่ยนตึกแถวเก่าย่านแพร่งภูธรอายุเลยร้อยปี ให้เป็นสถานที่จัดแสดงภาพถ่ายฝีมือของ คุณ ’รงค์ วงษ์สวรรค์ โดยใช้ชื่อว่า ในเงาเวลาของ ’รงค์ วงษ์สวรรค์

นอกจากภาพบุคคลสำคัญเช่น ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช แล้ว ยังมีภาพถ่ายประเทศไทยในอดีตที่หาชมได้ยากอีกหลายภาพ ซึ่งแม้จะผ่านกาลเวลามายาวนาน แต่ยังคงคุณค่าและความงดงามจวบจนปัจจุบัน

นอกจากนี้ในงานเดียวกัน ยังมีภาพถ่ายขาว-ดำ ของ คุณ ’รงค์ วงษ์สวรรค์ โดยฝีมือของ ธวัชชัย พัฒนาภรณ์ ช่างภาพที่เคยฝากฝีมือไว้ในหนังสือ ที่เกิดเหตุ ร่วมสร้างความสมบูรณ์ของงานแสดงด้วย ทั้งหมดนี้เป็นภาพขาว-ดำ ถ่ายด้วยฟิล์ม พิมพ์ด้วยมือ มีขนาดใหญ่พิเศษ ให้รายละเอียดตามเทคนิคดั้งเดิมอย่างครบครัน

เปิดการแสดงวันแรก ศุกร์ที่ 1 พฤษภาคม 2552 เวลา 18.00 น.

ในงานทุกท่านจะได้พบกับ นักคิด นักเขียน นักวิจารณ์ และบรรณาธิการ ผู้จะมาร่วมกันกล่าวรำลึกถึง ’รงค์ วงษ์สวรรค์ ด้วยมาลัยอักษรสั้นๆ ในหัวข้อ รำพึงรำพันถึงลำพู

กิจกรรมอื่นๆ

• อาทิตย์ที่ 3 พฤษภาคม 2552 เวลา 18.00 น.
- พบ นักเขียนรางวัลซีไรต์ บินหลา สันกาลาคีรี ในหัวข้อ จากบินหลาถึงพญาอินทรีย์
- พบ ธวัชชัย พัฒนาภรณ์ ในหัวข้อ แสงสุดท้ายที่สวนทูนอิน

• วันอาทิตย์ที่ 10 พฤษภาคม 2552 เวลา 18.00 น.
- พบ อาจารย์ประมวล เพ็งจันทร์ ในหัวข้อ คิดถึง’รงค์ วงษ์สวรรค์ คิดถึงสวรรค์แห่งชีวิต

• อาทิตย์ที่ 17 พฤษภาคม 2552 เวลา 18.00 น.
- พบ (อดีต) คณะบรรณาธิการ open ครบคน ปราบดา หยุ่น , วรพจน์ พันธุ์พงศ์ และภิญโญ ไตรสุริยธรรม กับการเปิดตัวหนังสือ เสียงพูดสุดท้าย (รวมบทสัมภาษณ์ของ ’รงค์ วงษ์สวรรค์) โดย วรพจน์ พันธุ์พงศ์ (สำนักหนังสือไต้ฝุ่น) และ ยี่หวาไชน่า ทาวน์ เรื่องยาวที่ไม่เคยตีพิมพ์รวมเล่มมาก่อนของ ’รงค์ วงษ์สวรรค์ (openbooks)

• อาทิตย์ที่ 24 พฤษภาคม 2552 เวลา 18.00 น.
- พบ โตมร ศุขปรีชา และชาวคณะ GMbooks กับการเปิดตัวหนังสือ แฝงพวงองุ่น โดย ’รงค์ วงษ์สวรรค์

ข่าวฝาก!!!  จาก www.thaiwriternetwork.com

ผลผลิตชุดแรกสำหรับการทดลองปลูกมะเขือเทศแบบอินทรีย์ ลูกเท่ากำปั้น!!!

และแล้วก็กลายเป็นวัตถุดิบสำคัญ กับการทำ “ยำไข่ดาวและน้ำพริกอ่อง” ครั้งแรกในชีวิต (อร่อยที่สุดเล้ย…ย)

ตะวันลับเหลี่ยมเขา จากมุมเฉลียงหลังบ้าน ซึ่งคือหนึ่งในเหตุผล ที่ทำให้เลือกปักหลักชีวิต ณ ที่แห่งนี้

บราวนี่ โฮมเมด (ประสาบ้านนอก) ความสุขเล็กๆ ที่เราต้องการ

“เต้าหู้” หมาแสนรักตัวแสบ ที่มักสร้างความตื่นเต้นให้ชีวิตด้วยวีรกรรมล้านแปด จนทำให้รู้สึกว่า มันเป็นมากกว่าหมา !!! (แน่ๆ)

ภาพถ่ายครอบครัว ต้อนรับปีใหม่มหาสงกรานต์ 52

…………………………………………

บันทึกจากความทรงจำระหว่าง วันที่ 10-14 เมษายน 2552

บ้านเพียงดิน แม่แตง เชียงใหม่

หลายช่วงเวลาของชีวิต ตั้งแต่เล็กจนโต มีหลายหนไม่น้อย ที่เราต่างครุ่นคิดหรือ (ถูก) ถามไถ่ หาคำตอบบางอย่างที่เกิดขึ้น ระหว่างการเดินทางนับถอยหลังของลมหายใจที่เหลือว่า “เรามีชีวิตอยู่เพื่ออะไร ?” ซึ่งเนื้อแท้ของคำถามนั้น อาจไม่จำเป็นที่เราจะต้องคาดคั้นหรือนิยามตอบให้เป็นความถูกผิดอันจำกัด ก็เป็นได้

พลางนึกย้อนถึงความคิดของมิตรสหายคนหนึ่ง ที่เอ่ยถึง “การมีชีวิตอยู่เพื่อ (สร้าง) ความดีงาม”

ซึ่งในคราแรกที่เริ่มต้นสนทนานั้น เขาเอ่ยถามต่อความคิดเห็นอย่างโยนหินถามทางว่า

“คุณเชื่อไหม…ความดีนั้น ทำให้คนเราอายุยืนยาว ?”

ผมนิ่งไปครู่หนึ่งพร้อมความคิดแย้งที่ผุดขึ้นและตามด้วยคำพูดชั่วแล่นที่พลั้งตอบไปว่า

“บ่อยไปที่คนดีๆ บางคนนั้น อายุไม่ยืน ผมว่ามันไม่เสมอไปนะ”

เขายิ้มและคลี่คลายปมคำถามเป็นคำตอบที่น่าขบคิดว่า

“จริงอยู่ ที่คนดีๆ หลายคนอายุไม่ยืน แต่คุณก็ยังคงนึกถึงเขา นึกถึงความดีงามที่เขาเคยมอบไว้ให้สำหรับผู้คนรอบข้าง เป็นความรู้สึกที่สร้างความสุขใจและยืนยาวอยู่เสมอ ยามเมื่อนึกถึง…

ผิดกับบางคนที่ไม่เคยคิดจะสร้างความสุขหรือความดีงามแด่คนรอบข้าง นอกจากตัวเอง จึงไม่แปลกที่แม้เขาจะมีอายุยืนยาวสักแค่ไหน แต่เมื่อเขาสิ้นลม ทุกอย่างก็พลอยหมดสิ้นไปด้วย ไม่เหลือแม้กระทั่งความอาวรณ์จากผู้คนให้นึกถึง นอกจากความชิงชัง ซึ่งไม่รู้ว่า เราจะมีชีวิตยืนยาวอย่างนั้น ไปเพื่ออะไรกัน ? จริงไหม ?”

ผมนิ่งไปนาน พลางรู้สึกขอบคุณเขา ที่ทำให้ตัวเองได้ทบทวน (อีกครั้ง) ว่า “เรามีชีวิตอยู่เพื่ออะไรและเพื่อใครบ้าง ?” ซึ่งคำตอบนั้น มีเนื้อความที่แสดงถึงคุณค่าของชีวิตได้ดีเสมอ ไม่ว่าวันวาน วันนี้ หรือวันข้างหน้า โดยไม่จำเป็นต้องรู้ว่า ลมหายใจของเรา มันจะสิ้นสุดที่ตรงไหน ?

…………………………………………..

23 เมษายน 2552 / เอกมัย กรุงเทพฯ