ตอนเด็กๆ มีคนเคยถามว่า ผมกลัวอะไรมากที่สุด? จำได้แม่นว่า คำตอบจากเด็กดื้ออย่างผมนั้น คือ “ผมกลัวพ่อ” เพราะพ่อมักจะดุและคอยเคี่ยวเข็ญด้วยสารพัดวิธี จนรู้สึกว่าตัวเองทำอะไรก็พลอยผิดไปเสียหมดอยู่ร่ำไป…ตามประสาคนไม่เข้าใจพ่อ และด้วยความคิดตื้นๆ เหล่านั้น มันก็ยังคงติดค้างไปกับเวลาในชีวิตนานนับสิบปี ถึงขนาดแค่การนั่งพูดคุยด้วยกันสองคนตามประสาพ่อลูก ผมก็ยังไม่กล้าพอเสียด้วยซ้ำ ซึ่งนึกแล้วก็ประหลาดใจในความขลาดเขลาของตัวเองอยู่ไม่น้อย

จนกระทั่งในวันที่ผมมีโอกาสได้เป็นพ่อคน คำถามมากมายเริ่มก่อตัวขึ้นและรบเร้าให้ผมทบทวนถึงชีวิตที่ผ่านมา รวมถึงเรื่องราวของพ่ออย่างที่ไม่เคยรู้สึกมาก่อน… ผมนึกถึงคำพูด นึกถึงคำสอน นึกถึงแบบอย่างที่พ่อแสดงให้เห็น และพลอยภูมิใจอยู่ลึกๆ ว่าตัวเองก็มีพ่อที่น่าเคารพเป็นอย่างยิ่ง แม้จะเป็นในรูปประโยคของความรักที่ไม่แสดงออกก็ตาม

จำได้ว่าคำพูดที่พ่อมักจะเน้นย้ำอยู่เสมอนั่นคือ จงให้ความสำคัญกับเรื่องของเวลา เรื่องคำพูด และสุดท้ายคือเรื่องของโอกาส เพราะสิ่งเหล่านี้เรามักจะเรียกมันคืนได้ลำบากหรือบางครั้งมันอาจจะมีเพียงแค่ครั้งเดียวในชีวิตเท่านั้น

ซึ่งจะด้วยความกลัวแบบสะสมแต้มหรืออะไรก็ตามแต่ ผมในฐานะเด็ก (เคย) ดื้อตัวกระเปี๊ยก กลับไม่เคยคัดค้านคำสอนของพ่อ และเห็นข้อพิสูจน์เหล่านี้มานับไม่ถ้วนกับผู้คนมากมายที่ร่วมเดินทางในชีวิต แต่แปลกใจยิ่งนัก ที่ตัวเองกลับไม่เคยให้ความสำคัญในเรื่องเวลา ในเรื่องคำพูด และเรื่องของโอกาส กับคนที่คอยพร่ำสอนเรื่องราวดีๆ เหล่านี้

…

กลางเดือนตุลาคมที่ผ่านมา ขณะที่มหาอุทกภัยได้แผ่ขยายวงกว้างเข้าสู่เมืองหลวง ผมได้ใช้โอกาสนี้อพยพชีวิตไปสู่ชายคาบ้านเกิดอีกครั้ง ที่นั่นผมมีเวลาได้ใช้ชีวิตกับพ่อ บุคคลที่ผมไม่กล้าแสดงออกซึ่งความรัก และขจัดความงมงายต่อความกลัวของตนเองด้วยการลองพาท่านไปในทุกๆ ที่ที่ท่านอยากไป ไม่ว่าจะเป็นร้านขนมจีบที่พ่อมักจะพาผมไปนั่งตอนเช้าๆ เมื่อครั้งเป็นเด็ก หรือจะเป็นร้านข้าวต้มสูตรโบราณที่แม่ชอบ  ผมมีโอกาสได้พูดคุยเรื่องราวที่ไม่เคยคุยกันมาก่อนระหว่างพ่อลูก ซึ่งล้วนเป็นคำถามที่ต่างรอคอยกันมานาน รวมถึงการได้จับมือท่านจูงเดินข้ามถนน ซึ่งในวินาทีแรกที่สัมผัสกับมืออุ่นๆ นั้น มันช่างเป็นช่วงเวลาที่วิเศษสุดครั้งหนึ่งในชีวิต  กระทั่งการได้บอกรักท่านด้วยการสวมกอด ก็ล้วนเป็นสิ่งที่ชีวิตของคนขลาดเขลาอย่างผมไม่เคยแสดงออกมาก่อน จึงนับเป็นความโชคดีที่ผมยังได้ใช้ประโยชน์จากเรืองของเวลา คำพูด และโอกาสในวันที่ยังไม่สายเกินไปนักกับบุคคลอันเป็นที่รัก (สักที)

และคงไม่มีสิ่งไหนยืนยันได้ดีเท่ากับการกระทำ!!! 

นั่นคือคำตอบเบื้องต้นจากคำถามที่ว่า อะไรคือแรงบันดาลใจสำหรับสิ่งที่ “ศูนย์พันพรรณ” หรือศูนย์การเรียนรู้เพื่อการพึ่งตนเองและศูนย์เมล็ดพันธุ์ โดยการริเริ่มของ “โจน จันใด” ผู้ที่หลายคนอาจรู้จักเขาในนามของผู้บุกเบิกการทำบ้านดินในเมืองไทย กำลังพยายามทำอยู่ ณ ขณะนี้

ซึ่งหากมองให้ลึกถึงสาเหตุของวิกฤตการณ์ทั่วโลกที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะในเรื่องของความมั่นคงทางอาหารนั้น คุณโจน จันได ได้ขยายความให้เห็นถึงที่มาของปัญหาดังกล่าวว่า ในปัจจุบันมีกลุ่มบริษัทไม่กี่บริษัทที่พยายามจะยึดครองอาหารของโลกโดยการยึดครองพันธุ์พืชพันธุ์สัตว์ที่เป็นพันธุ์แท้ไว้ แล้วเร่งผลิตพันธุ์ผสม ซึ่งอาจเป็นพันธุ์ที่ควบคุมไม่ให้มีเมล็ดในการปลูกต่อไป หรือกระทั่งพัฒนาพันธุ์ให้ผิดธรรมชาติไป เช่น พันธุ์จีเอ็มโอ (GMOs ย่อมาจากคำว่า Genetically Modified Organisms หมายถึง การดัดแปลง พันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต ซึ่งปกติเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติไม่ได้) พอชาวบ้านปลูกเมล็ดพันธุ์จากบริษัท พวกเขาก็ไม่มีโอกาสปลูกพันธุ์แท้ได้อีกต่อไป เพราะอาจมองแต่เพียงว่าพันธุ์จากบริษัทนั้น โตเร็ว ลูกดก ผลสวย รวมทั้งมีตลาดรับซื้ออีกด้วย ดังนั้นพืชพันธุ์แท้จึงเริ่มถูกทิ้งให้สูญหายไปอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ยังมีสิ่งที่น่าสังเกตว่า ปัจจุบันเกษตรกรจำเป็นต้องซื้อเมล็ดพันธุ์จากบริษัทเหล่านั้นทุกครั้งที่ปลูก พร้อมกับราคาก็สูงขึ้นอย่างรวดเร็วโดยที่ไม่เคยลดลงเลยด้วยซ้ำ โดยเมล็ดพันธุ์พืชผักจำนวนมาก ณ ขณะนี้ ราคากิโลกรัมละเป็นหมื่นบาทขึ้นไป เพราะฉะนั้นทุกครั้งที่ปลูกพืช เกษตรกรต้องซื้อหรือใช้จ่ายถึง 60% ของการลงทุนด้านการเกษตร นั่นคือในเรื่องของค่าเมล็ดพันธุ์ ค่าปุ๋ยและยาเคมี ซึ่งเป็นวงจรของปัญหาที่หลายประเทศกำลังเผชิญอยู่ ทั้งปัญหาหนี้สิน ปัญหาสิ่งแวดล้อม ปัญหาสุขภาพ เป็นต้น ดังนั้นเรื่องของการเก็บรักษาเมล็ดพันธุ์ จึงถือเป็นประเด็นสำคัญในการแก้ปัญหาที่อาจทำให้หลายสิ่งคลี่คลายไปในทิศทางที่ควรจะเป็นได้อีกครั้ง

โดยการดำเนินงานของศูนย์พันพรรณนั้น เน้นไปที่การเก็บเมล็ดพันธุ์แบบวิถีธรรมชาติ นั่นคือเมื่อปลูกแล้วก็ต้องคัดเลือกสายพันธุ์เก็บไว้ปลูกต่อ โดยพยายามปลูกอย่างต่อเนื่องในทุกๆ ปี ซึ่งต้องทำการคัดเลือกต้นที่อร่อย แข็งแรง ลูกดก สำหรับเป็นเมล็ดพันธุ์ พร้อมกับการสร้างเครือข่ายกับกลุ่มเกษตรอินทรีย์ในที่ต่างๆ เพื่อให้ช่วยกันเก็บเมล็ดพันธุ์แท้มากขึ้นและพยายามสร้างตลาดเพื่อแนะนำให้ผู้บริโภคได้ชิมอาหารที่มาจากพันธุ์แท้มากขึ้นโดยพืชผักพันธุ์แท้ที่ศูนย์พันพรรณ มีอยู่ ณ ขณะนี้ ได้แก่ ถั่วลันเตา มะเขือเทศ สลัด มะเขือ ผักกาด พริก แตงโม ฝักทอง ถั่วฝักยาว ถั่วพู หอม กระเทียม ตั้งโอ๋ ผักชีจีน คื่นช่าย แตงกวา แตงไท ผักกาดหัว มันชนิดต่างๆ และผักพื้นบ้านอีกหลายชนิด ซึ่งเมล็ดพันธุ์ทั้งหมดทางศูนย์พันพรรณ ได้ทำการแจกฟรีให้กับผู้ที่สนใจในการร่วมรักษาเมล็ดพันธุ์ โดยสามารถส่งซองจดหมายเปล่าพร้อมติดแสตมป์ 3 บาท 2 ดวง จ่าหน้าซองถึงตัวเองให้เรียบร้อย วงเล็บมุมซองว่า (ขอรับเมล็ดพันธุ์) 

“พันพรรณ ศูนย์การเรียนรู้เพื่อการพึ่งตนเองและศูนย์เมล็ดพันธุ์” ตู้ ปณ.5 อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ 50150

 http://www.punpunthailand.org/

แล้วเรามาดูกันว่า จากเมล็ดพันธุ์เล็กๆ ที่เราช่วยกันปลูกพร้อมส่งต่อเมล็ดพันธุ์ (ความคิด) ดีๆ กระจายไปยังผู้คนรอบข้าง จะสร้างปรากฏการณ์เกี่ยวกับความมั่นคงทางอาหารในอนาคตได้อย่างไร…

เป็นเวลาเนิ่นนานพอดู สำหรับผู้หญิงมากความสามารถ อย่างคุณอุ้ม หรือ “สิริยากร พุกกะเวส” ที่ห่างหายไปจากวงการบันเทิง พร้อมกับการเลือกก้าวไปตามแรงบันดาลใจที่แสวงหาความสุขแบบพอดีจนกลายเป็นความหมายสำคัญให้กับชีวิต ซึ่งเมื่อช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ความรู้สึกนึกคิดของเธอก็ได้เข้ามาปลุกความคิดของผู้คนมากมายให้ตื่นอีกครั้ง ผ่านรายการเรียลลิตี้เชิงสารคดีที่มีชื่อตรงกับเสียงเรียกร้องภายในใจว่า “ฉันจะเป็นชาวนา” เพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้คนรุ่นใหม่ได้เข้าใจในวิถีชีวิตอันเรียบง่าย โดยไม่จำเป็นต้องยึดติดกับวัตถุนิยมตามโลกกระแสหลัก และยึดมั่นบนความเชื่อของความพอดี

วันนี้ของ สิริยากร พุกกะเวส จึงเปี่ยมไปด้วยความพยายามในการเรียนรู้และทำความเข้าใจในวิถีเกษตรกรรมอย่างตั้งใจ แต่ก็เป็นไปในแบบฉบับที่เธอเป็น ซึ่งเธอเชื่อว่า แม้ความหมายหรือความเข้าใจของคนเราจะต่างกัน แต่ก็ล้วนตั้งอยู่บนพื้นฐานของธรรมชาติเดียวกัน เพราะการทำนาไม่ได้เป็นเพียงแค่การปลูกข้าว แต่คือการเรียนรู้ที่จะศึกษาเข้าไปในใจตัวเอง และรายการ “ฉันจะเป็นชาวนา” ยังเป็นเหมือนสิ่งที่เชื่อมโยงบริบทระหว่างเมืองกับต่างจังหวัด ระหว่างคนรุ่นเก่าซึ่งเป็นภูมิปัญญาดั้งเดิม กับคนรุ่นปัจจุบันที่มีความเชื่อต่อความรู้สมัยใหม่ จะทำอย่างไรให้สิ่งเหล่านี้ไม่แบ่งแยกหรือขาดจากกัน อันเป็นเนื้อหาที่น่าสนใจสำหรับสิ่งที่เธอกำลังสื่อสาร

โดยคุณอุ้มได้เอ่ยถึงแรงบันดาลใจของการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญนี้พร้อมใบหน้าที่แฝงด้วยรอยยิ้มว่า

 “อยากทำนา… ปลูกข้าวกิน (เสียงหนักแน่นชัดเจน) คิดมาตั้งนานแล้ว คิดมาหลายปีเลย แต่ก็ไม่ได้ทำสักที และก็เป็นเหมือนคนเมืองทั่วไป ที่ปลูกต้นไม้ตาย ซื้อต้นไม้กระถางมาปลูกก็ตาย  แล้วก็เชื่อมาตลอดว่าตัวเองเป็นคนที่มือร้อน  ปลูกต้นไม้ไม่ได้  จริงๆ แล้วมันเป็นเรื่องของความเชื่อ เหมือนกับที่ผ่านมาเราเชื่อมาตลอด แล้วพอลองนิดลองหน่อยก็จะท้อก่อน บอกตัวเองว่าเราทำไม่ได้หรอก อุ้มเชื่อว่าหลายๆ คนอาจจะไม่ได้มีแรงผลักดันมากที่จะทำ คือแค่ลองทำดู แต่พอมันไม่ค่อยเวิร์ค เราก็ไม่พยายามต่อ ซึ่งทุกสิ่งทุกอย่างมันไม่ได้สำเร็จได้ด้วยครั้งแรกเสมอไป พอคนคิดแบบนี้ก็เลยไม่พยายามที่จะปลูกต้นไม้ แต่ว่าประมาณปีที่แล้ว ได้ไปอยู่ พอร์ตแลนด์ ที่โอเรกอน ก็ไปอยู่มานานเหมือนกัน และความคิดที่จะปลูกอาหารกินเอง มันบานสะพรั่ง คือมันโตมาก คนที่เมืองนั้นเป็นผู้คนที่เชื่อในเรื่องนี้มาก แล้วก็ย้ายมาจากเมืองใหญ่ เพื่อมาอยู่พอร์ตแลนด์ แล้วก็เริ่มต้นปลูกผักเป็นอาหารกินเอง เพราะเดินไปที่ไหนในเมืองนี้ก็จะมีแต่ผักผลไม้ทุกบ้าน บางคนปลูกข้าวสาลีหลังบ้าน เลี้ยงไก่เลี้ยงแพะ เป็น urban homestead เป็นฟาร์มในบริบทของเมือง เพราะฉะนั้น เราก็จะได้อิทธิพลจากตรงนั้นมาเยอะ เลยทำให้ลองปลูกผัก ปลูกเสร็จแล้วเยอะมากจนกินไม่ทัน เกิดความภูมิใจว่าเราทำได้ ทั้งที่เป็นสองมือเดียวกันที่เคยปลูกต้นไม้ตายนี่ล่ะ มันเลยเป็นกำลังใจให้กับตัวเรา พอกลับมาเมืองไทยเมื่อปลายปีที่แล้วก็มานั่งคิดว่าเราจะทำอะไรดี คือว่าอยู่ที่โน่นเราปลูกผัก แต่เราอยากได้อะไรที่มันยิ่งกว่านั้น ผักมันเหมือนเป็นขั้นทดลองว่าฉันทำได้แล้ว กลับมามืองไทย ความคิดที่เคยอยากปลูกข้าว มันจึงผุดขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง จำได้ว่าตอนก่อนกลับจากที่โน่นยังไม่รู้เลยว่าจะทำอะไร นิตยสารเล่มหนึ่งเคยสัมภาษณ์ถามว่า ถ้ากลับมาเมืองไทยจะทำอะไร ตอนนั้นก็ตอบไม่ได้ รู้แต่เพียงว่าจะต้องเปลี่ยนแปลงอะไรบ้างแล้ว เพราะเราอยู่ในประเทศไทย เป็นที่ที่ปลูกข้าวที่ดีแห่งแรกๆ ของโลก และด้วยความที่เราเป็นคนไทยกินข้าวมาตั้งแต่เกิด ไม่รู้กี่ภพกี่ชาติ ข้าวก็ยังอยู่ในเลือดในจิตวิญญาณของคนไทย ก็เลยคิดขึ้นมาว่าอยากปลูกข้าว จะทำยังไงดี ก็เลยต้องหาความรู้ อุ้มเชื่อว่ามันไม่ยากถ้าเราอยากจะทำ ความรู้มีอยู่ทั่วไป ความพยายามอยู่ที่เรา และตอนนั้นด้วยความที่เป็นสื่อมวลชน และทำรายการทีวีอยู่แล้ว อย่ารู้คนเดียวสิ อย่ารอดคนเดียว ทำให้คนเค้าได้เรียนรู้ไปด้วยกันกับเรา เพราะมันต้องมีคนจำนวนมากที่คิดเหมือนเรา คนเมืองไม่อยากใช้ชีวิตแบบนี้ ไม่อยากอยู่ในสภาพแบบนี้  แต่ไม่รู้จะทำยังไง ไม่รู้จะออกไปไหน ไม่รู้จะเปลี่ยนแปลงตัวเองยังไง ให้อยู่ต่างจังหวัดให้ทำอะไร ไปจะรอดมั้ย คือมันมีคำถามสารพัด โดยทั้งหมดล้วนมาจากความกลัว ซึ่งเป็นสิ่งเดียวที่ปิดกั้นเราไม่ให้ทำอะไร  เรากลัวล้มเหลว กลัวรับไม่ได้ กลัวเจ็บ กลัวไม่มีกิน กลัวเงินหมด กลัวอะไรก็ตามที่เราไม่รู้ เพราะฉะนั้นเราจึงขังตัวเองอยู่แต่ในกรอบเดิมๆ อุ้มใช้ชีวิตแบบนี้มาเยอะ พอคิดได้อย่างงั้น ก็อยากทำนา แล้วก็นั่งคิดอยู่ว่าถ้ามันเกิดสิ่งที่เลวร้ายที่สุดจะเป็นยังไง ไม่ได้ข้าวกิน ตัวดำหน้าเป็นฝ้า ไม่รู้สิ แต่อย่างน้อยก็ไม่มีใครตายจากการทำนาหรอก”

เข้าใจถึงวิถีเกษตรกรรมมากน้อยแค่ไหน

อุ้มไม่รู้ว่าวิถีเกษตรกรรมทั้งหมดคืออะไร แต่อุ้มเข้าใจว่านี้คือวิถีเกษตรกรในแบบที่เราอยากเป็น เกษตรกรมีเยอะแยะ เกษตรกรที่ทำแล้วทุกข์ก็เยอะ ทำแล้วมีความสุขก็เยอะ แต่อุ้มก็ไม่ได้เป็นเกษตรกรแบบไหนเลยยกเว้นเป็นแบบที่อุ้มเป็น อุ้มว่าทุกคนต้องหาสิ่งที่เหมาะสมกับตัวเอง อยากปลูกต้นอะไร อยากปลูกข้าวพันธุ์อะไร วิธีไหน คืออุ้มเชื่อว่า ณ ตอนนี้ ส่วนใหญ่ชาวนาไทยใช้วิธีทำนาหว่าน แต่อุ้มก็ยังขึงเชือกดำนาอยู่ คือทั้งแถวท่าเสด็จทั้งตำบลนั้นจะไม่มีใครมาขึงเชือกดำนากันแล้วนอกจากที่มูลนิธิข้าวขวัญซึ่งอุ้มไปเป็นนักเรียนชาวนา อุ้มก็ทดลองแล้วอุ้มก็รู้สึกว่าวิธีนี้ได้ผล แล้วข้าวก็อร่อยดี แตกกอดี ไม่มีแมลงรบกวน ถ้าที่มันเยอะกว่านี้ก็อาจจะต้องหาวิธีให้มันเหมาะสม แล้วก็อยากปลูกอะไรก็ปลูก ผักเราไม่สามารถปลูกได้ตอนนี้ เพราะเราไม่มีเวลาไปดู คือผักมันต้องดูแลเยอะ เพราะฉะนั้น ก็จะลงต้นไม้ที่มันกินใบได้ เช่น ต้นมันปู ผักเสม็ด ต้นแค ใบยอ มะรุม คือผักที่ยืนต้นและเด็ดยอดกิน  มันก็จะเหมาะ อุ้มว่าก่อนที่เราคิดจะทำอะไรบนโลกนี้ คุณต้องฝันเป็นก่อน คุณต้องมีฝันที่เป็นของตัวเอง และภาพที่จะเป็นก่อน แล้วเดี๋ยววิธีการจะตามมา คืออุ้มฝันว่าอุ้มจะเป็นเกษตรกรที่มีความสุข และดำเนินชีวิตที่เหมาะสมกับตัวเอง หลังจากนั้นมันสนุกหมดเลย อย่างเช่นนกกินข้าวไปครึ่งนา เราก็ยังมีความสุข คือเราต้องเรียนรู้ไป เพราะปัญหาเกิดขึ้นตลอดเวลา ต้องเรียนรู้กับปัญหา อุ้มคิดว่าจริงๆ แล้วชีวิตต้องมีปัญหา ถ้าคุณอยู่สบายๆ ไปเรื่อยๆ มันไม่ดีหรอก เพราะคุณจะไม่ได้เรียนรู้อะไรเลย

วิถีชีวิตพอเพียงในแบบอุ้ม

อุ้มว่าความพอเพียงสำหรับแต่ละคนไม่เหมือนกัน แล้วก็อาจจะเป็นคำที่เดี๋ยวนี้คนเอามาใช้กันจนแทบจะไม่รู้ว่าความหมายมันคืออะไรด้วยซ้ำ อุ้มทำเท่าที่จำเป็น อันไหนต้องจ้างต้องซื้อก็ต้องทำไม่ได้จำกัดจำเขี่ย ช่วงแรกอาจจะต้องซื้อเยอะหน่อยเพราะว่าเพิ่งเริ่ม และแรงกับความรู้ยังไม่ค่อยมี แต่สุดท้ายถ้าคุณทำตัวให้สอดคล้องกับธรรมชาติ ค่อยๆ เรียนรู้ไป มันก็จะพอดีเอง จะเรียกว่าเป็น “เศรษฐกิจพอดี” ด้วยก็คงจะได้มังคะ อย่างที่อุ้มทำนา ข้าวออกรวงก็เอามากิน มาแจก แต่ทำยังไงก็ไม่หมด นาใหม่ก็ออกรวงอีกแล้ว อันเก่าก็ยังไม่หมดเลย ก็เลยเอาไปขาย คือมันมีกำไรมาเองและก็ไม่ปฏิเสธด้วย ไม่ใช่ว่าฉันจะอุดมคติ เพราะพอมันเหลือเยอะก็เอาไปขาย เราจะได้รู้ว่าระบบการขายข้าวมันเป็นยังไง ตอนนี้ผลิตภัณฑ์มีขายอยู่ที่ lemon farm ราคาก็ไม่ได้อ้างอิงอะไรใครเลยก็คิดจากราคาที่เราพึงพอใจ มีข้าวไป 100 กิโลกรัม ขายโลละ 85 บาท สองวันขายหมด ได้เป็นต้นทุนค่าทำนาใหม่ ซึ่งลงทุนไม่ถึง 5,000 บาท ที่เหลืออุ้มก็เอาไปซื้อต้นไม้มาลง ทำรั้วบ้าน ก็ยิ่งทำให้ที่นามันมีประสิทธิภาพและอยู่ได้ปลอดภัยมากยิ่งขึ้น มันต่อยอดไปไม่สิ้นสุด

เรียนรู้อะไรจากสิ่งที่กำลังทำอยู่

มหาศาลมาก เรียนรู้ที่จะแก้ปัญหา ซึ่งแน่นอนว่าเราต้องเรียนรู้ในการทำนาแน่ๆ อยู่แล้ว แต่นอกเหนือจากนั้นคือเรียนรู้เกี่ยวกับตัวเอง คุณระพี  สาคริก  คุณมาซาโนบุ  ฟูกูโอกะ คือคนสำคัญทั้งสองท่านที่ทำให้อุ้มอยากทำนา ทั้งคู่ก็พูดตรงกันว่า จริงๆ แล้ว การทำนามันไม่ได้แค่การปลูกข้าวหรอก แต่มันคือการเรียนรู้ที่จะศึกษาเข้าไปในใจตัวเอง แล้วคุณฟูกูโอกะก็มีประโยคที่สำคัญมากเลยที่พูดไว้ในหนังสือ The One-Straw Revolution ว่าจริงๆ แล้วการทำเกษตรกรรม ไม่ใช่แค่การเพาะปลูก แต่เป็นการบ่มเพาะความสมบูรณ์แห่งความเป็นมนุษย์ มันยิ่งใหญ่ขนาดนั้น ทุกวันนี้ได้ลงมือทำเอง ก็เข้าใจแล้วว่ามันคืออะไร อ.ระพี ท่านก็พูดไว้ การทำการเกษตรคือการศึกษาเข้าไปในใจตนเอง จากงานและความลำบาก คือเราต้องเรียนรู้ที่จะลำบาก คนเราชอบที่จะสบาย อยากจะสบาย แต่จริงๆ แล้วเราควรจะลำบาก ถ้าเราเปลี่ยนตัวเอง เราจะค่อยเห็นความเปลี่ยนแปลง อุ้มนึกเสมอเลยว่าถ้าเราอยากเห็นความเปลี่ยนแปลงในโลก จงลงมือทำและเป็นความเปลี่ยนแปลงนั้น เราอย่าเพิ่งไปบอกคนอื่นหรือเปลี่ยนแปลงโลกโดยที่ตัวเรายังไม่เปลี่ยน ต้องเรียนรู้โดยประสบการณ์ตรงก่อน ความเปลี่ยนแปลงมันจึงจะตามมาเอง

ก้าวต่อไปของวันข้างหน้า

ก็ต้องกลับไปดูนา เพราะข้าวกำลังจะออกรวงอีกรอบ แล้วก็ต้องเตรียมพันธุ์ข้าวที่จะมาลงใหม่ เพราะนาหน้าจะลองปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมืองของสุพรรณบุรี มันก็มีอะไรให้ทำได้เรื่อยๆ เพราะพอทำสิ่งนี้แล้วก็อยากที่จะเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ เพิ่มขึ้นไปอีก ไม่อยากทำอะไรกลับไปกลับมา เพราะชีวิตคนเราสั้นเกินกว่าที่จะทำอะไรเล่นๆ หรือลองโน่นลองนี่ไปเรื่อยโดยที่ไม่จริงจังกับอะไรสักอย่าง

สังคมที่น่าอยู่ในความรู้สึกของอุ้ม

คือสังคมที่มีความปรารถนาดีต่อกัน ยอมรับซึ่งกันและกัน ส่งเสริมกัน มีแต่ goodwill มีเมตตา ถ้าเป็นสังคมที่มีพรหมวิหาร 4 คือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา จะดีมาก จิตที่มีเมตตามันเป็นสิ่งที่ดี แล้วความเมตตามันก็จะขยายตัวยิ่งๆ ขึ้นไป ฝึกการอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน ไม่กระทบกระทั่งหรือทำลายล้างกัน รักและให้อภัย คิดแต่จะทำอย่างไรให้มันดียิ่งๆ ขึ้นไป ทั้งต่อตัวเองและผู้อื่น เท่านี้สังคมเราก็น่าอยู่แล้ว

…

ระหว่างการเดินทางที่ไม่เร่งรีบในช่วงวันหยุดระยะสั้น ภาพของทุ่งนาและธรรมชาติอันเขียวขจี ค่อยๆ เคลื่อนตัวหายไปจากมุมหน้าต่างรถไฟซึ่งกำลังโบกมืออำลาบรรยากาศยามเย็นที่ฉาบด้วยแสงสีทองของดวงอาทิตย์ พร้อมกับเสียงสนทนาอันน่าประทับใจของแม่ลูกที่นั่งอยู่ฝั่งเบาะตรงกันข้าม ซึ่งคือสิ่งที่ผมยังคงจดจำได้ดีแม้เวลาจะผ่านไปหลายฤดูกาล โดยตลอดเส้นทางก่อนพลบค่ำ เด็กน้อยคอยพร่ำถามแม่ถึงสิ่งต่างๆ ที่ผ่านเข้ามาทักทายจากริมหน้าต่างรถไฟด้วยความใฝ่รู้ปนความไร้เดียงสาที่น่าขบคิด

แม่คะ นั่นต้นอะไรคะ? อ๋อ…นั่นต้นจามจุรีจ้ะลูก ตอนเด็กๆ แม่ก็ชอบเอาเสื่อไปปูนอนอ่านหนังสือใต้ต้นของมันเป็นประจำเลยล่ะ

>> แล้วทำไมมันมาโตอยู่กลางทุ่งนาได้ล่ะคะแม่? อืม… มันน่าจะเกิดจากเมล็ดที่นกกินเข้าไปแล้วมาถ่ายกองไว้ตรงแถวๆ นั้น และเมื่อฝนตก มันจึงค่อยๆ งอกออกมาเป็นต้นไม้ใหญ่อย่างที่เห็นนี่แหละจ้ะลูก

>> โอ้โห…จริงเหรอคะแม่ มันแปลกดีจังเลยคะ? มันเป็นเรื่องธรรมชาติน่ะลูก ก็เหมือนหนูนี่ไงที่ค่อยๆ ตัวสูงขึ้นเรื่อยๆ ไม่ว่าหนู หรือแม่ หรือต้นไม้ หรือภูเขา แม่น้ำ ทุกอย่างเราค่อยๆ เปลี่ยนไปตามธรรมชาติ

>> เอ…แล้วธรรมชาติ มันเกี่ยวกับเราตรงไหนคะแม่? เกี่ยวสิจ้ะลูก ธรรมชาติก็เปรียบเหมือนแม่ของโลกใบนี้ และของทุกชีวิตเลย เช่นถ้าวันไหนอากาศร้อนมากๆ ธรรมชาติก็จะเสกให้มีฝนตกให้มีลมในเวลาต่อมา เพื่อช่วยให้อากาศเย็นลงไงล่ะจ้ะ ซึ่งก็เหมือนตัวแม่ไง เวลาหนูรู้สึกไม่สบายหรือตัวร้อน แม่ก็จะคอยเช็ดตัวให้หนู แล้วอีกสักพักหนูก็ดีขึ้นเอง นี่แหละคือความรักของแม่

>> อ้าว…แล้วทำไมบางครั้ง แม่ต้องตีหนูด้วยล่ะคะ แม่รักหนูเหรอคะเนี่ย? รักสิจ้ะลูก แม่ตีหนูเพราะหนูทำผิด แต่แม่ตีเพื่อให้หนูจำได้ว่า อย่าทำแบบนี้อีกจ้ะ ก็เหมือนธรรมชาติอีกนั่นแหละลูก บางทีการที่คนเราตัดต้นไม้หมดภูเขา ธรรมชาติก็เลยลงโทษด้วยการทำให้น้ำท่วมแบบรุนแรง นี่ก็เป็นการสอนเป็นการลงโทษให้รู้ว่า อย่าทำอะไรที่มันไม่ดีอีก เพราะฉะนั้นถ้าลูกโตขึ้นลูกต้องเคารพและรักธรรมชาติให้เยอะๆ นะลูก

ค่ะแม่… แต่หนูจะรักแม่เยอะๆ มากกว่าธรรมชาติอีกสิบเท่าเลยค่ะแม่…

ซึ่งนั่นคือประโยคส่งท้ายก่อนที่ค่ำคืนจะมาเยือน พร้อมกับการสวมกอดของแม่ลูกที่อมยิ้มไปด้วยกัน จนชวนให้ตัวเองนึกถึงความอบอุ่นเมื่อครั้งที่เคยสวมกอดแม่เช่นนี้ในเวลาก่อนนอน และพลางให้นึกทบทวนถึงเรื่องราวมากมายระหว่างคนเรากับธรรมชาติ หรือระหว่างแม่กับลูก ซึ่ง (เพิ่ง) ค้นพบว่า ทั้งหมดมีความเชื่อมโยงและลึกซึ้งถึงกัน อยู่ที่เราจะแสดงออกและตอบแทนกับความยิ่งใหญ่ของ “ธรรมชาติและความเป็นแม่” อย่างไร? ระหว่างที่มีชีวิตอยู่… หรือเราจะรอให้มันสายเกินไปในวันที่ไม่อาจหวนคืน!

เรื่องและภาพ: โอ๋ อิ่มเอม ตีพิมพ์ในนิตยสาร M SOCIETY ฉบับเดือนกรกฎาคม-กันยายน 2554 

จากรสชาติอาหารสไตล์ Thai Bistro ที่สร้างความประทับใจให้หลายครอบครัวมาอย่างยาวนาน นับตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2524 ในย่านสุขุมวิท 49

วันนี้ “THE ORIENT [SINCE 1981]” ได้เปิดต้อนรับความคุ้นเคยเหล่านั้นอีกครั้ง บนแหล่งรวมความสุขของผู้คนอย่างเช่นทองหล่อ พร้อมกับรูปแบบการตกแต่งร้านแนว modern oriental style ที่เน้นบรรยากาศอันร่วมสมัย แต่คงไว้ซึ่งความอบอุ่น รวมถึงรสชาติความอร่อยที่ไม่เปลี่ยนแปลง 

โดยยังคงมีเมนูที่น่าชวนลิ้มลอง ไม่ว่าจะเป็น “เมี่ยงกุ้ง” อาหารเรียกน้ำย่อยที่รับประทานคู่กับผักสดได้อย่างอร่อยลิ้นแบบพอดีคำ “อุ๊กไก่ หมั่นโถว” เมนูเด็ดประจำร้าน ซึงเป็นแกงเนื้อไก่ (ส่วนสะโพกติดน่อง) ที่เข้มข้นด้วยรสชาติของเครื่องแกงโขลกแบบฉบับภาคเหนือ โดยเสิร์ฟพร้อมกับหมั่นโถวทอดร้อนๆ แบบกรอบนอกนุ่มใน ซึ่งเชื่อว่า แค่คำแรกที่ได้รู้จักก็อาจทำให้หลงรักเมนูนี้ได้ไม่ยาก ลำดับต่อมาคือ “ยำขมิ้นขาว” ยำสูตรเฉพาะของดิ โอเรียนท์ ซึ่งเป็นเมนูใหม่ที่กำลังได้รับความนิยมจากนักชิมที่ชื่นชอบรสชาติจัดจ้านจากบรรดาสมุนไพรไทยหลากชนิด โดยเฉพาะขมิ้นขาว ที่นอกจากจะอร่อยแล้ว ยังได้รับคุณค่าทางโภชนาการแบบเต็มๆ อีกด้วย

และไม่ใช่มีแค่เพียงอาหารเหล่านี้เท่านั้น แต่ที่ ดิ โอเรียนท์ ยังคงมีอาหารไทยอีกนานาชนิด กว่า 200 เมนู เช่น ข้าวผัดเห็ดกรอบ ข้าวหน้าไก่หม้อดิน บะหมี่ซี่โครงหมู หมี่กรอบวังหลัง หรือแม้กระทั่ง ข้าวซอยไก่ จึงเรียกได้ว่า มาที่นี่ที่เดียว ก็อร่อยครบความต้องการของทุกคนในครอบครัวแล้ว 

THE ORIENT [SINCE 1981] อาคาร Somerset 115 สุขุมวิท 55 (ทองหล่อ) ถ.สุขุมวิท แขวงคลองตันเหนือ เขตวัฒนา กรุงเทพฯ 10110 
เปิดบริการ วันจันทร์-วันพฤหัสฯ 11.00-23.00 น. วันศุกร์ 11.00-24.00 น. วันเสาร์ 10.30-24.00 น. วันอาทิตย์ 10.30-23.00 น. 

โทร. 0-2381- 6667  http://www.facebook.com/theorient

นอกจากบทบาทการเป็นพิธีกรและดีเจหนุ่มอารมณ์ดีที่ทำให้ใครหลายคนประทับใจแล้ว วันนี้ชื่อของ “ท็อป” หรือ “ พิพัฒน์ อภิรักษ์ธนากร” ยังได้สร้างปรากฏการณ์ใหม่อีกครั้ง ทั้งในฐานะของนักออกแบบ รวมถึงการเปิดตัวของ “Eco Shop” ร้านจำหน่ายผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะ ซึ่งถือเป็นความท้าทายทั้งในเรื่องของความฝันส่วนตัวและการมีส่วนร่วมรับผิดชอบต่อสังคมอีกด้วย

โดย คุณท็อป พิพัฒน์ ได้ร่วมถ่ายทอดถึงความคิดและแรงบันดาลใจเกี่ยวกับการทำงานในครั้งนี้ว่า

“จุดเริ่มต้นของ Eco Shop นั้น คงต้องบอกว่า มีหลายเหตุผลรวมกันครับ โดยข้อแรกคือ มันเป็นความใฝ่ฝันครับ ซึ่งการออกแบบคือสิ่งที่ผมรักและเรียนจบมาโดยตรงตั้งแต่สมัยปริญญาตรี แต่ก็มีอันต้องหยุดพักเอาไว้ก่อน เมื่อชีวิตเข้าสู่วงการบันเทิง จนกระทั่งมีโอกาสได้เรียนต่อในระดับปริญญาโทอีกครั้งทางด้านการตลาด (เพื่อต่อยอดความฝันที่อยากจะมีร้านขายงานออกแบบโดยเฉพาะ)  โดยช่วงที่ต้องทำวิทยานิพนธ์ก็มีโอกาสได้ไปดูหนัง  An Inconvenient Truth  ก็เลยรู้สึกว่าเรื่องสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องสำคัญมาก  จึงเอาประเด็นนี้กลับมาทำวิทยานิพนธ์ โดยเป็นเรื่องเกี่ยวกับเฟอร์นิเจอร์เพื่อสิ่งแวดล้อมครับ 

แล้วประเด็นต่อจากนั้นก็คือ  การมีโอกาสได้เป็นนักออกแบบให้กับ สวทช.  (สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ) คือทำโครงการเปลี่ยนขยะให้เป็นทอง และได้รวมกลุ่มกับ ดร.สิงห์  อินทรชูโต ออกแบบโคมไฟที่ชื่อว่า ‘ฟริปแลมป์’ โดยทำมาจากเศษด้ายสายคล้องผ้าม่าน ซึ่งเมือเจ้าของโรงงานเขาเห็น เขาก็รู้สึกชอบมาก แต่คำถามต่อมาก็คือ แล้วเราจะขายอย่างไร เพราะในช่วงเวลาก่อนหน้านี้ไม่มีร้านผลิตภัณฑ์เพื่อสิ่งแวดล้อมเลย

อีกประเด็นหนึ่งก็คือ ก่อนหน้านี้เราเห็นเวทีการประกวดเยอะมาก แต่ถ้าเราอยากซื้อของหรืออยากเห็นการพัฒนาของเขา เราจะไปดูได้จากที่ไหน  มันเกิดเป็นคำถามชิ้นใหญ่สำหรับวงการออกแบบเลยทีเดียว นี่จึงเป็นเหตุผลที่ผมตอบกระตุ้นกับตัวเองว่า เอาล่ะ! เรามาทำตามความฝันดีกว่า เรายังไม่เคยเห็นเลยว่ามีร้านขายงานดีไซน์เพื่อสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะ และหวังว่า ที่แห่งนี้จะทำให้งานออกแบบอีกหลายชิ้นของนักออกแบบรุ่นใหม่ มีเวทีสำหรับการทดลองตลาดได้จริงๆ ไม่ใช่แค่เป็นเรื่องของการประกวดเพียงอย่างเดียวอีกต่อไป”

และแม้ในความเป็นจริง ร้าน Eco Shop ของคุณท็อปจะมีข้อจำกัดในเรื่องของทุนอยู่บ้าง แต่ก็ยังมีจุดเด่นอีกหลายเรื่องที่น่าสนใจสำหรับความพยายามครั้งสำคัญนี้

“ถ้าในแง่ของการทำธุรกิจ  การทำร้านที่เน้นขายงานดีไซน์เพียงอย่างเดียว ผมคงไม่อาจจะไปแข่งกับร้านขายงานดีไซน์ที่มีอยู่ทั่วไปได้ เพราะเรามีทุนไม่หนาพอ  ซึ่งมีปัจจัยทั้งในเรื่องของการนำเข้า  ภาษี  ราคาสินค้าอะไรทำนองนี้  ก็เลยคิดว่าเอาล่ะ “Eco Shop” ตรงนี้น่าจะเป็นช่องเล็กๆ ทำให้เราโดดเด่นได้ เพราะเราเป็นที่แรกในเรื่องของการขายงานดีไซน์เพื่อสิ่งแวดล้อม หรือถ้าจะให้พูดแบบง่ายๆ ก็คือ เราน่าจะเป็นจิ๊กโก๋ในซอยได้ เพราะมันอาจจะไม่จำเป็นต้องยิ่งใหญ่มาก เราเป็นแค่จิ๊กโก๋ในซอยเราก็รู้สึกดีแล้ว ก็เลยเจาะไปที่กลุ่มเล็กๆ ของเรา  จนกลายเป็น  Eco Shop ซึ่งเป็นเวทีขายงานออกแบบเพื่อสิ่งแวดล้อมแห่งแรกในเมืองไทย  และผมก็มีความภูมิใจว่า นี่คือร้านที่เป็นเวทีสำหรับนักออกแบบโดยเฉพาะ ถ้าคุณมีงานที่น่าสนใจ และไม่ว่าจะคุณจะเป็นใคร มีกี่ชิ้น จะ 1 ชิ้น 2 ชิ้นก็ได้ทั้งนั้น หากมันสามารถผลิตแล้วใช้ได้จริงๆ ที่ Eco Shop ยินดีเสมอครับ”

เพราะความสำเร็จย่อมต้องใช้เวลาในการเรียนรู้ คุณท็อปรู้สึกอย่างไรกับการเริ่มต้นที่เกิดขึ้น

“ค่อนข้างน่าพอใจมากครับสำหรับการเริ่มต้น เราอยากจะประสบความสำเร็จในเรื่องของการทำให้คนรู้จัก Eco Shop ว่าที่นี่ทำอะไรได้บ้าง ให้คนรู้จักงานออกแบบเพื่อสิ่งแวดล้อมว่ามันเป็นอย่างไร เพราะก่อนหน้านี้คนจะรู้จักว่า มันต้องเป็นสิ่งของจากธรรมชาติเท่านั้น แต่จริงๆ มันก็มีอีกหลายๆ อย่างที่เราสามารถที่จะทำเพื่อสิ่งแวดล้อมได้ ถ้าพูดถึงในแง่การที่จะให้คนหันมาใส่ใจ ผมว่าตอนนี้สอบผ่านแล้วครับ

และนับว่าผมโชคดีเช่นกันที่ได้อยู่ในวงการบันเทิงและรู้สึกดีใจที่ได้รับการสนับสนุนจากพี่น้องสื่อมวลชนทั้งหลาย ทำให้คนรู้จักได้เร็วมากขึ้น  เร็วกว่าที่เราคาดคิดไว้เยอะเลย

แต่ถ้าถามว่าในแง่ของยอดขาย ตอนนี้ยังไม่ได้กำไรมากสักเท่าไร อย่างหนึ่งเป็นเพราะว่าเราไม่ได้ตั้งราคาสูงเท่าไร ถ้าผมตั้งราคาสูง คนจะรู้สึกคิดเยอะในการซื้อสินค้า กว่าเราจะขายได้แต่ละชิ้นมันจะยาก  สิ่งที่ผมต้องการคือให้เขาซื้อไปและลองใช้ จากนั้นกลับบอกเราว่าเป็นอย่างไร แล้วพอของมันขายได้คนที่เป็นนักออกแบบไม่ว่าจะเป็นใครก็แล้วแต่ เขาก็จะพัฒนาของเขา เพราะว่ามันขายได้  มันไปกระตุ้นเขา เราก็จะได้ของใหม่ๆ มา มีการพัฒนาสินค้ามากขึ้นตาม แค่นี้แหละความต้องการเล็กๆ ของผม”

จากการที่ได้ทำ Eco Shop มีประเด็นหรือเรื่องพิเศษที่น่าสนใจอะไรบ้าง

“เรื่องราวของสินค้ามีทุกชิ้นเลย บางชิ้นก็ได้จากต่างประเทศ  ล่าสุดไปหลวงพระบาง  มีคุณป้าคนหนึ่งทำตุ๊กตาทำมือจากผ้า  แล้วตลาดในหลวงพระบางจะเป็นตลาดที่ของคล้ายๆ กันหมด  แต่คุณป้าคนนี้เย็บตุ๊กตาทำมือ  เป็นตุ๊กตาสัตว์หน้าตาประหลาดๆ 2 หัว คือแกทำตามจินตนาการ  โดยผลิตจากผ้าตัดใหม่ ซึงแม้ไม่ได้ผลิตจากเศษผ้า แต่เรารู้สึกว่า มันยังอยู่ในแนวทางของ Eco Shop เพราะเราตั้งใจว่านอกจากเรื่องสิ่งแวดล้อมแล้ว ถ้าเราได้ช่วยเหลือคน ช่วยเหลือชุมชนด้วย มันน่าจะเป็นสิ่งที่ดี

นอกจากนี้ ยังมีงานของกลุ่มแม่บ้านที่กลางวันส่วนใหญ่ลูกหลานออกไปเรียน และก็ไม่ได้ทำอะไรมากนัก พอลูกหลานกลับมาก็ต้องออกไปหาเงินโดยการขายพวงมาลัยตามถนน กลุ่มนี้ก็เลยตั้งกลุ่มขึ้นมาชื่อว่า Friend International ผลิตสินค้าเพื่อที่จะทำให้มีรายได้และลูกหลานก็ไม่ต้องออกไปขายพวงมาลัยหรือทำงานตามท้องถนน สิ่งที่เขาทำขึ้นมาก็คือสร้อยคอ ที่ผลิตมาจากกระดาษหนังสือนิตยสาร เขาตัดมาเป็นเส้นเล็กๆ แล้วก็ม้วนกลมๆ ทำเป็นเครื่องประดับ สร้อยคอ สร้อยข้อมือ หรือว่าเอากล่องขนมมาพับติดคลิปหนีบกระดาษแล้วมาทำเป็นสร้อยคอ ก็ล้วนทำออกมาได้น่าสนใจทั้งหมดครับ”

ก้าวต่อไปของ Eco Shop 

“ผมตั้งใจว่า Eco Shop จะเป็นศูนย์รวมสินค้าและบริการเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม ซึ่งก็หมายรวมถึงเรื่องของการจัดการคนด้วย

เรามีผู้เชี่ยวชาญทางด้านนี้อย่าง ดร.สิงห์ อินทรชูโต และอีกคนที่ขาดไม่ได้คือ คุณจ๋า วีรนุช  ตันชูเกียรติ  ซึ่งตอนนี้เรากำลังจัดตั้งบริษัทที่ให้คำปรึกษาด้านนี้โดยเฉพาะ ก็เลยคิดว่าต่อไปเราจะทำให้ครบวงจร  ภายใต้คนคอนเซ็ปต์ที่ทำเพื่อคนและสิ่งแวดล้อม”

ถ้ามองย้อนกลับไปถึงความสำเร็จที่ทำให้เราเป็นอย่างทุกวันนี้คืออะไร

      “ในความรู้สึกของผม คือครอบครัวครับ ซึ่งผมโชคดีมากที่ชีวิตได้อยู่กับพ่อแม่มาโดยตลอด จึงทำให้เรามีเวลาอยู่ด้วยกันอย่างอบอุ่น ยิ่งโดยเฉพาะกับแม่ด้วยแล้ว ท่านมีอิทธิพลต่อชีวิตผมมากๆ เพราะไม่ว่าเรื่องอะไร ทั้งสุขและทุกข์ แม่จะคอยอยู่เคียงข้างเสมอ โดยท่านให้ทั้งความคิด กำลังใจ รวมถึงเป็นแบบอย่างที่ดี แม่ไม่เคยห้ามในเรื่องที่ผมชอบ ยกเว้นเรื่องนั้นมันเป็นสิ่งที่เสี่ยงเกินไป เช่น ยาเสพติด หรือทำให้คนอื่นเดือดร้อน

       และด้วยเหตุนี้เอง ที่ทำให้ผมพยายามใช้ชีวิตในแต่ละวันให้มันมีคุณค่าและคุ้มค่าที่สุด โดยเฉพาะกับพ่อแม่ เพราะเราไม่รู้ว่า พรุ่งนี้จะเป็นอย่างไร ชีวิตมันสั้นและเปราะบางมาก ผมไม่อยากมานั่งนึกเสียดายในเวลาที่มันสายไป อยากจะกอด อยากจะบอกรัก อยากจะทำสิ่งดีๆ ให้กัน ก็ขอให้เริ่มตั้งแต่ตอนนี้ เดี๋ยวนี้ มันเป็นเรื่องที่ดีที่สุดสำหรับการมีชีวิตอยู่ร่วมกันครับ”

…

ECOSHOP outlet: 1fl. Digital Gateway Building, 
Siam Square, Rama I Road, Pathumwan, Bangkok 10330, Thailand

www.ecoshop.in.th

Opens daily

Mon – Thu11.00am – 9.00pm

Fri – Sun10.00am – 9.00pm

“ทรัพยากรในโลกมีเพียงพอที่จะหล่อเลี้ยงคนทั้งโลก แต่ไม่เพียงพอที่จะหล่อเลี้ยงคนที่มีความโลภเพียงคนเดียว”

นั่นคือถ้อยคำของมหาตมะ คานธี ที่กล่าวถึงความจริงที่โลกเรากำลังเผชิญมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งมันชัดเจนและนานพอที่จะกล่าวได้ว่า “ใกล้อวสาน” ท่ามกลางความโลภที่ไม่เคยหยุดนิ่ง โดยถ้าหากมองย้อนกลับไปถึงสาเหตุหรือภาพรวมสำคัญ ส่วนหนึ่งย่อมมีผลมาจากการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่ผ่านมา  ซึ่งมุ่งเน้นถึงการแสวงหากำไรสูงสุดโดยมิได้คำนึงถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อทรัพยากรธรรมชาติสภาพแวดล้อมและสังคม  ในขณะที่สิ่งต่างๆ เหล่านี้ถือเป็น “ต้นทุน” ที่เปราะบางต่อเรียกคืน  การกลับมาทบทวนถึงบทบาทของคนเราในการใส่ใจธรรมชาติและสังคมร่วมกัน จึงเป็นทางเลือกที่อาจต่อลมหายใจของโลกเราให้กลับมาสู่ทิศทางที่ควรจะเป็น อันเป็นที่มาของการเกิดรูปแบบธุรกิจที่ตระหนักถึงความสำคัญของต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งหวังให้เกิดการสร้างสมดุลระหว่างการได้รับผลตอบแทนทางธุรกิจ และการช่วยเหลือสังคมอย่างมีคุณธรรม ซึ่งเรียกรูปแบบธุรกิจว่า “Social Enterprise” หรือ “กิจการเพื่อสังคม” นั่นเอง

โดยในหลายปีที่ผ่านมา “กิจการเพื่อสังคม” นั้นได้รับความสนใจจากผู้คนทั่วโลก และหลายคนได้ตีความไปตามความเข้าใจแตกต่างกันออกไป ซึ่งคนส่วนใหญ่เข้าใจว่า กิจการเพื่อสังคม คือการประกอบธุรกิจที่ไม่หวังผลกำไร กล่าวคือ กำไรที่เกิดขึ้นนั้นจะถูกส่งคืนให้กับสังคมในรูปแบบของกิจกรรมเพื่อสังคมหรือการสร้างงานให้กับคนยากไร้ แต่จริงๆ แล้ว การเป็นกิจการเพื่อสังคมนั้นนับรวมตั้งแต่การนำนวัตกรรมใหม่ๆ อันหลากหลายมาใช้ในการแก้ไขปัญหาสังคมและสิ่งแวดล้อมที่กำลังจะเกิดขึ้นและส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคมที่ยั่งยืน  แต่ในขณะเดียวกันธุรกิจเพื่อสังคมนั้นต้องรับภาระมากกว่า  เนื่องจากต้องผสมผสานคุณค่าทางสังคมในหลายด้าน (สังคม สิ่งแวดล้อม และเศรษฐศาสตร์) และต้องพยายามยืนหยัดอยู่ในวงการธุรกิจที่ถูกขับเคลื่อนโดยผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์เพียงอย่างเดียว  สิ่งที่ทำให้ธุรกิจเพื่อสังคมไม่น่าสนใจสำหรับนักลงทุนทั่วไปคือ ผลกำไรที่ต่ำ  ซึ่งทำให้การทำธุรกิจเพื่อสังคมมีแนวทางที่เปลี่ยนแปลงไปเพื่อที่จะสามารถบรรลุเป้าหมายได้ด้วยทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด สำหรับกิจการเพื่อสังคมนั้น จะอาศัยการดำเนินธุรกิจโดยยึดหลัก Triple Bottom Line  คือ การสร้างผลตอบแทนให้แก่สังคมและชุมชน (social) การรักษาสิ่งแวดล้อม (environment) และการบริหารจัดการธุรกิจเพื่อให้ได้มาซึ่งกำไรอย่างเป็นธรรม (economic) โดยสามแกนหลักนี้เป็นแนวทางพื้นฐานสำคัญในการทำธุรกิจเพื่อประโยชน์ต่อสังคม ทั้งนี้ธุรกิจที่หวังผลกำไรและไม่หวังผลกำไรนั้นสามารถสร้างคุณค่าต่างๆ ให้แก่สังคมมากกว่าที่ข้อบทกฎหมายกำหนดไว้ อาทิ การสร้างงาน  การจ่ายภาษี  การขายสินค้า และบริการแก่ผู้บริโภค  ขณะเดียวกันธุรกิจก็ยังสามารถสร้างผลกระทบด้านลบแก่สิ่งแวดล้อมด้วย  เช่น การสร้างขยะและมลภาวะ  แต่ถ้าธุรกิจเหล่านั้นมีการเปลี่ยนแปลงจะเป็นอย่างไร?  หากธุรกิจสามารถทำธุรกิจบนพื้นฐานการตอบแทนแก่สังคม โดยสามารถเลือกลงทุนในธุรกิจที่ช่วยชีวิตคนได้มากกวาธุรกิจอื่นๆ ไม่ลงทุนในธุรกิจที่ก่อมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม และด้วยการที่ธุรกิจสามารถระดม “ทุนทางสังคม” (social capital)  เพื่อนำมาลงทุนสร้างธุรกิจที่ยั่งยืน  ซึ่งไม่ได้มีกำไรเป็นแรงจูงใจแต่เพียงอย่างเดียว  ทำให้ธุรกิจสามารถรุกเข้าสู่ตลาดใหม่และสามารถขยายธุรกิจหลักได้พร้อมๆ กับการปรับปรุงคุณภาพชีวิตของคนในสังคมและธรรมชาติให้ดีขึ้นด้วย และด้วยลักษณะของกิจการเพื่อสังคม ซึ่งเป็นการประสานความสัมพันธ์ระหว่างธุรกิจและผลตอบแทนในด้านสังคม สิ่งแวดล้อมและผลตอบแทนทางการเงิน  โดยตัวของผู้ที่เป็นเจ้าของกิจการ (social entrepreneur) เอง  มีความสนใจที่จะสร้างผลตอบแทนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยใช้รูปแบบการบริหารจัดการของธุรกิจและใช้คุณธรรมเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้อง  ซึ่งเชื่อมโยงกันระหว่างการทำธุรกิจและการทำเพื่อสังคมอย่างมีความรับผิดชอบ  เช่น การทำธุรกิจที่ไม่เกี่ยวข้องกับอบายมุข และธุรกิจที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม  เป็นต้น รวมถึงมีการตั้งเป้าหมายหลักของธุรกิจเพื่อการพัฒนาและแก้ไขปัญหาสังคม/สิ่งแวดล้อมอย่างมีนวัตกรรม (Innovation)  และธุรกิจนั้นสามารถดำเนินกิจการได้อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน  พร้อมกับการเจริญเติบโตมีกำไรเหมือนองค์กรธุรกิจทั่วไป กิจการเพื่อสังคม จึงเป็นการนำโมเดลธุรกิจมาใช้กับเป้าหมายทางสังคมหรือสิ่งแวดล้อม  เป็นการรวมโมเดลธุรกิจแบบไม่หวังผลกำไร  พร้อมกับการทำประโยชน์เพื่อสังคม  ร่วมเข้ากับธุรกิจหลักของบริษัท  ซึ่งจะทำให้บริษัทไม่เพียงแต่ยังคงสามารถสร้างรายได้  แต่ยังทำความดีกลับคืนสู่สังคม  รวมทั้งคืนผลกำไรที่ได้รับกลับคืนสู่ชุมชนที่บริษัทดำเนินกิจการอยู่ และถ้าจะจำแนกประเภทกิจการเพื่อสังคมนั้น อาจแบ่งได้ตามลักษณะของการประกอบธุรกิจได้ 3 ประเภท คือ ธุรกิจที่เน้นด้านสินค้า ธุรกิจเน้นด้านบริการ และธุรกิจแบบผสม      

โดยต่อไปนี้คือตัวอย่างของกิจการเพื่อสังคมในเมืองไทย ที่อาจทำให้ใครหลายคนที่คิดจะเริ่มต้นทำธุรกิจ หันมาวางแม่แบบสำหรับการสร้างสรรค์สังคมและสิ่งแวดล้อมได้อย่างมั่นใจมากขึ้น และมันคงไม่ใช่เรื่องของโลกอุดมคติอีกต่อไป หากเราเริ่มต้นลงมือทำร่วมกัน

สมาคมเทคโนโลยีที่เหมาะสม (อาศรมพลังงาน)

ผลิตภัณฑ์ของอาศรมพลังงาน สมาคมเทคโนโลยีที่เหมาะสม มีทั้งที่เป็นซอฟท์แวร์และฮาร์ดแวร์ ดังนี้ 1. “ซอฟต์แวร์” อันหมายถึง หลักสูตรการอบรมต่างๆที่เกี่ยวกับเทคโนโลยีพลังงานทดแทนที่มีอยู่ในอาศรมพลังงาน หลักสูตรการทำเกษตรด้วยถ่าน หลักสูตรค่ายเยาวชน การวางแผนพลังงานระดับท้องถิ่น ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ด้านการศึกษา ซึ่งเป็นการจัดกระบวนการเพื่อการศึกษา เรียนรู้ พัฒนา และยกระดับจิตใจ 2. “ฮาร์ดแวร์” มีทั้งสินค้าที่เป็นหนังสือ ผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ในครัวเรือน เช่น น้ำมันมะพร้าวสกัดเย็น แชมพูมะกรูดแท้ สบู่ครีมมะขาม แป้งถั่วเขียว น้ำยาล้างจาน ถ่านดูดกลิ่น สเปรย์ไล่ยุง ตะไคร้หอม เป็นต้น ผลิตภัณฑ์เทคโนโลยีพลังงาน เช่น เครื่องทำน้ำร้อนจากแสงอาทิตย์ เครื่องบีบสกัดน้ำมันพืช (เครื่องสกรูเพรส) ชุดเตาเผาถ่าน 200 ลิตร เตาหุงต้มประสิทธิภาพสูง เป็นต้น

ผลตอบแทนด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม:  ผลงานของสมาคมที่ผ่านมามีส่วนช่วยชี้นำทิศทางการพัฒนาเทคโนโลยีที่เหมาะสมให้กับประเทศ และผลักดันคำว่า “เทคโนโลยีที่เหมาะสม” ให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง และเป็นสถาบันอบรมเรื่องการจัดการพลังงาน โดยเฉพาะพลังงานทางเลือก ที่มีชื่อเสียงที่สุดในประเทศ • ทำให้ผู้เข้าอบรมหลายหมื่นคนตั้งแต่อดีตจวบจนปัจจุบันได้รู้ซึ้งถึงคุณค่าของพลังงาน ผ่านการทดลองทำด้วยตนเอง ปลูกฝังจิตสำนึกอนุรักษ์พลังงานให้แก่เยาวชน ปัจจุบันมีคณะเข้ามาดูงานประมาณ 3,000 คนต่อปี • มีส่วนช่วยวางแผนพลังงานระดับท้องถิ่นให้กับชุมชนต่างๆ ทั่วประเทศ • พัฒนาและทดลองทฤษฎีใหม่ๆ เพื่อรองรับปัญหาด้านพลังงาน และคิดค้นปรับปรุงนวัตกรรมด้านพลังงานทางเลือกอย่างต่อเนื่อง เช่น คิดค้นกระบวนการผลิตถ่านจากเศษกิ่งไม้ที่สามารถไล่น้ำมันดิน ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็งออก ทำให้ถ่านที่อาศรมพลังงานเผามีปริมาณน้ำมันดินน้อยกว่าถ่านทั่วไป • ช่วยลดขยะจากการนำของเหลือใช้ไปทดลองผลิตเป็นพลังงานทางเลือก

สมาคมเทคโนโลยีที่เหมาะสม 135/4 หมู่ 4 ถนนธนะรัชต์ ตำบลหมูสี อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา 30130โทรศัพท์: (044) 297-621, 08-1660-0377, 08-1689-5045 โทรสาร: (044) 297-621 เว็บไซต์: www.ata.or.th  

“BikeXenger” บริการส่งเอกสารและพัสดุด้วยจักรยาน

บริการของ BikeXenger ไม่ได้แก้ไขปัญหาการจราจรและมลพิษโดยตรง แต่เป็นบริการที่ตอบสนองความต้องการส่งเอกสารและพัสดุในสภาพการจราจรที่ติดขัด มีจุดเด่นที่แตกต่างจากการบริการด้วยจักรยานยนต์ดังนี้ 1) การใช้จักรยานส่งเอกสาร และพัสดุ มีความคล่องตัวมากกว่าจักรยานยนต์ในย่านธุรกิจหรือจุดที่มีการจราจรหนาแน่น 2) จักรยานไม่มีค่าใช้จ่ายในเรื่องน้ำมัน ไม่มีผลกระทบต่อต้นทุนหากราคาน้ำมันปรับสูงขึ้น 3) จักรยานไม่ปล่อยมลพิษทางเสียงและอากาศ 4) ค่าดูแลรักษาจักรยานถูกกว่าจักรยานยนต์ 5) การใช้จักรยานสามารถสร้างภาพลักษณ์ที่ดี ให้องค์กรที่เลือกใช้ Green Service 6) สร้างงานให้ผู้รักในการปั่นจักรยาน 7) เป็นการกระตุ้นให้ผู้พบเห็นเกิดความต้องการใช้จักรยานในชีวิตประจำวัน 8) ผู้ที่ใช้รถยนต์ในชีวิตประจำวัน เมื่อเห็นตัวอย่างการใช้จักรยาน อาจปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยหันมาใช้จักรยานในการเดินทางเพิ่มมากขึ้น

ผลตอบแทนด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม:  “1) ด้านสิ่งแวดล้อม – ลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ในอากาศ – ลดมลภาวะทางเสียง – ประหยัดพลังงาน 2) ส่งเสริมภาพลักษณ์ขององค์กรเป็นองค์กรสีเขียว 3) เป็นตัวอย่างของการใช้จักรยานในชีวิตประจำวัน 4) เป็นตัวอย่างที่ดีให้กับเยาวชน ผู้ใส่ใจในกิจกรรมเพื่อสังคมและสิ่งแวดล้อม “

bikexenger 73/26 ซอยวัดราชสิงขร ถนนเจริญกรุง เขตบางคอแหลม 10120 โทรศัพท์: 0869941301 www.bikexenger.com  / e-mail: bikexenger@gmail.com

บริษัท ไทยคราฟท์ แฟร์เทรด จำกัด

1. บริการจัดหาตลาดให้กับสินค้าหัตถกรรมของชาวบ้าน เช่น การจัดงานแสดงสินค้า โดยมีเกณฑ์คือ ต้องเป็นสินค้าหัตถกรรมเท่านั้น และต้องตั้งราคาให้เหมาะสมกับกลุ่มผู้บริโภคและคุณภาพของสินค้า ซึ่งคุณภาพจะต้องได้มาตรฐาน เช่น ถ้าเป็นเครื่องครัวหรือเครื่องประดับเงิน ต้องมีเลขประทับบ่งชี้ความบริสุทธิ์ของเงิน เป็นต้น 2. คัดสรรผลิตภัณฑ์ฝีมือชาวบ้านทั่วประเทศ เพื่อเฟ้นหาผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมกับความต้องการของผู้ซื้อที่เป็นชาวต่างชาติ เช่น สิ่งทอ สิ่งประดิษฐ์ที่ทำจากธรรมชาติ สิ่งประดิษฐ์ที่ทำจากขยะพลาสติก เครื่องครัว เครื่องประดับ และของตกแต่งบ้าน เป็นต้น 3. บริการให้คำปรึกษาด้านการตลาด การออกแบบผลิตภัณฑ์ และการผลิตให้ตรงกับกลุ่มเป้าหมาย โดย ThaiCraft ไม่ได้เข้าไปตรวจคุณภาพผลิตภัณฑ์ทุกชิ้น แต่จะประเมินจากกระแสตอบรับของลูกค้าในงาน

ผลตอบแทนด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม:  • ส่งเสริมให้ผู้ผลิตได้มีประสบการณ์ในการจัดนิทรรศการเพื่อขายสินค้า การทำการตลาดด้วยตนเอง โดยที่ไทยคราฟท์จะคอยให้คำปรึกษาอยู่เบื้องหลัง • เป็นตลาดสำคัญทั้งในและนอกประเทศให้กับชุมชนผู้ผลิตหัตถกรรม ที่ผู้ผลิตจะได้รับผลตอบแทนอย่างเป็นธรรมตามหลักแฟร์เทรด ปัจจุบันมีกลุ่มผู้ผลิตสินค้าหัตถกรรมเข้าร่วมกว่า 70 กลุ่มจากทั่วประเทศ จากเดิม 25 กลุ่มในปี 2518 • สร้างโอกาสโดยเจาะจงที่จะทำงานร่วมกับผู้ผลิตและแรงงาน เพื่อช่วยให้พ้นจากสภาพความเป็นอยู่ที่เปราะบางไปสู่สภาวะที่มั่นคงและอยู่ได้ด้วยตนเอง • มีส่วนช่วยส่งเสริมค่านิยมและสร้างการรับรู้เกี่ยวกับการค้าที่เป็นธรรม ทั้งภายในประเทศและระหว่างประเทศ

บริษัท ไทยคราฟท์ แฟร์เทรด จำกัด 242 ถนนอาคารสงเคราะห์ สาย 15 แขวงทุ่งวัดดอน เขตสาทร กรุงเทพฯ 10120 โทรศัพท์: 0-2676-0636 โทรสาร: 0-2286-0675 www.thaicraft.org e-mail: stephen@thaicraft.org, suwadee@thaicraft.org

ไข่ไก่อุดมชัยฟาร์ม

ท่ามกลางอุตสาหกรรมไข่ไก่ที่สร้างค่านิยมการผลิตแบบเน้นปริมาณสูงสุดภายในพื้นที่จำกัด โดยไม่คำนึงถึงความเป็นอยู่ของไก่ และมีการฉีดฮอร์โมน สารเคมี รวมถึงยาปฏิชีวนะต่างๆ เพื่อเร่งการเจริญเติบโต อันอาจก่อให้เกิดสารตกค้างมายังผู้บริโภค “อุดมชัยฟาร์ม” ยังคงใช้วิธีการเลี้ยงไก่ด้วยวิถีธรรมชาติ โดยปล่อยไก่เป็นอิสระ และไม่เคยใส่สารเร่งสีแดงให้ไก่กิน แต่ใช้น้ำหมักชีวภาพและสมุนไพรท้องถิ่นแทน ส่งผลให้ไก่ในฟาร์มมีภูมิต้านทานโรคและแข็งแรงมากขึ้น อีกทั้งยังลดจำนวนไก่ลงเพื่อให้สามารถดูแลได้อย่างทั่วถึง และคัดสรรอาหารปลอดสารเคมีให้ไก่กิน เช่น ข้าวโพด กากถั่วเหลือง ปลาป่น และรำ เป็นต้น ในปี พ.ศ. 2551 ไข่ชีวภาพของอุดมชัยฟาร์มเริ่มเข้าสู่ระบบตลาดภายใต้แบรนด์ “ปล่อยไก่ อุดมชัยฟาร์ม” พร้อมคำขวัญ “ไข่ไก่ชีวภาพ จากแม่ไก่อารมณ์ดี” และยังคงยึดแนวทางการเลี้ยงไก่ด้วยความเมตตา จัดสภาพแวดล้อมในฟาร์มให้สะอาด ให้อาหารที่มีคุณค่า ทำให้ไก่สามารถผลิตไข่ที่มีคุณภาพมาสู่กลุ่มผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญต่อสุขภาพและรู้คุณธรรมชาติ

ผลตอบแทนด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม:  เป็นผู้นำตลาดไข่ไก่ชีวภาพในประเทศไทย โดยเลี้ยงไก่ตามวิถีธรรมชาติ ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะ ไม่ใช้ฮอร์โมนหรือสารเคมีอื่นๆ ใช้น้ำหมักชีวภาพและสมุนไพรไทยในการดูแลสุขภาพไก่ และให้กินอาหารธรรมชาติที่ทางฟาร์มผลิต ทำให้ได้ไข่ไก่ที่มีคุณภาพดี และไม่เป็นอันตรายต่อผู้บริโภค อุดมชัยฟาร์มได้รับรางวัลผู้เชี่ยวชาญดีเด่นด้านเกษตรอินทรีย์ จากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO)

ห้างหุ้นส่วนจำกัด อุดมชัยฟาร์มพระพุทธบาทสระบุรี 64 หมู่ 12 ถนนพหลโยธิน ตำบลพระพุทธบาท อำเภอพระพุทธบาท จังหวัดสระบุรี 18120 โทรศัพท์: 08-1319-5690 08-1704-7505 www.ploikai.com e-mail: sutatip_egg@hotmail.com

…

สามารถค้นหาข้อมูลและรายชื่อกิจการเพื่อสังคมอีกมากมายเพิ่มเติมได้ที่:

สำนักงานสร้างเสริมกิจการสังคมแห่งชาติ Thai Social Enterprise Office (TSEO):  http://tseo.or.th/

และสถาบันธุรกิจเพื่อสังคม Corporate Social Responsibility Institute (CSRI) : www.csri.or.th

เป็นเวลากว่าสิบปีที่ “อาลิซาเบธ แซ๊ดเลอร์” ได้สร้างความสุขให้กับผู้คนผ่านหน้าจอโทรทัศน์ ทั้งในฐานะของนักแสดง นางเอกมิวสิควีดีโอ หรือกระทั่งพิธีกรวัยรุ่น จนก้าวเข้าสู่บทบาทที่เติบโตขึ้นอย่างเต็มตัวของการเป็นผู้ประกาศข่าวซึ่งได้รับความนิยมอันดับต้นๆ ของเมืองไทย จากบุคลิกที่ชัดเจนในการใช้ภาษาและความเป็นธรรมชาติในการสื่อสาร โดยเรื่องราวความสำเร็จที่เกิดขึ้นสำหรับเธอนั้น ล้วนเป็นการเรียนรู้จากโอกาสที่ตัวเองได้รับและพยายามทำมันดีที่สุดในทุกรายละเอียด

คอลัมน์ Venus Attitude ฉบับนี้ เราได้มีโอกาสร่วมสนทนากับคุณอาลิซาเบธ ถึงกระบวนการคิดและวิธีจัดการกับชีวิตให้มีความสุข โดยเธอได้กล่าวถึงแง่มุมต่างๆ ไว้อย่างน่าสนใจว่า

 “ต้องบอกตามตรงว่า จริงๆ แล้วแรกเริ่ม ลิซ่าเป็นคนที่ขี้อายมากสำหรับการแสดงออก ไม่ว่าจะเป็นงานด้านพิธีกรหรือการแสดง แม้ใครต่อใครพยายามจะให้ลองเป็นก็จะพยายามบ่ายเบี่ยง แต่จนแล้วจนรอดก็ทำมันจนได้ และต้องยอมรับว่า ในขณะนั้นซึ่งเป็นช่วงวัยรุ่นก็ไม่ได้คิดอะไรมากเพราะงานส่วนใหญ่ออกแนวสนุกๆ จึงไม่จำเป็นต้องเตรียมตัวหรือต้องคิดอะไรมาก จนมาถึงจุดหนึ่งในวันที่อายุมากขึ้น ก็รู้สึกว่าตัวเองไม่อยากจะทำงานเกี่ยวกับวัยรุ่นอีกต่อไปแล้ว แม้ว่ามันจะมีงานเข้ามาเยอะก็ตาม  จึงตัดสินใจขอไปศึกษาต่อปริญญาโทที่ประเทศอังกฤษ เพื่อจะได้มีเวลาอยู่กับครอบครัว ได้อยู่กับคุณย่าก่อนที่เค้าจะจากเราไปในเวลาต่อมา และเมื่อกลับมาเมืองไทยอีกครั้ง เรื่องของงานพิธีกรและวงการบันเทิง ก็ยังมีเข้ามาเรื่อยๆ ในชีวิต เพียงแต่เป็นลักษณะงานที่เติบโตขึ้น ไม่ใช่งานวัยรุ่นอีกต่อไป โดยเมื่อเปรียบเทียบกันแล้วรู้สึกว่า สิ่งที่ตัวเองรักและชอบเป็นพิเศษ คืองานพิธีกร เพราะทำแล้วรู้สึกสบายใจ ไม่ต้องกังวลอะไรมากเป็นพิเศษ และแปลกที่มักจะมีคนคอยให้การสนับสนุนด้วยดีเสมอสำหรับงานพิธีกร

          จนกระทั่งวันหนึ่ง มีโอกาสดูโทรทัศน์แล้วเห็นงานผู้ประกาศข่าว เออ…แฮะ มันเป็นงานที่มีประเด็นน่าสนใจดี และอยากจะรู้ว่า วุฒิภาวะของเราเหมาะสมพอหรือยังกับการทำงานที่ต้องใช้ไหวพริบและสื่อสารกับสาธารณชน ซึ่งพอคิดเดี๋ยวนั้น ในวันต่อมาก็ลองไปยื่นใบสมัครในทันที ที่ททบ. 5 แล้วก็ได้ทำงานในอีกไม่กี่เดือนต่อมาเช่นกัน ซึ่งถือว่าทุกอย่างมันเป็นเรื่องของจังหวะที่ลงตัวพอดีมากๆ สำหรับการเริ่มต้นเป็นผู้ประกาศข่าว พร้อมกับกระแสตอบรับที่ดีมากจากคนรอบข้าง รวมถึงผู้คนที่ชื่นชมในบทบาทใหม่ที่เราเป็น และนี่คำตอบที่ตัวเองค้นเจอกับโจทย์ของการทำงานในชีวิต”  

บทบาทของการเป็นผู้ประกาศข่าวมีความยากง่ายอย่างไรกับสิ่งที่ตัวเองคาดคิดไว้

“แปลกนะ มันไม่ยากอย่างที่เราคิด ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเพราะว่า (หาก) เราทำงานด้วยความเป็นตัวของตัวเองและเข้าใจในสิ่งที่เราพูด ทุกอย่างก็ย่อมเป็นธรรมชาติและสนุกในการสื่อสาร และนับเป็นความโชคดีที่ทางสถานีไม่เคยกำหนดสไตล์ว่าต้องเป็นแบบไหน ไม่จำเป็นต้องเคร่งขรึมอะไรเลย หน้าที่ของเราคือทำให้ดีที่สุดแค่นั้นเอง แต่สิ่งที่ตัวเองคาดหวังเป็นพิเศษก็คือ ทำอย่างไรให้คนดู อยากดู อยากฟังเนื้อหาจากเรามากกว่า ซึ่งถ้าให้มองย้อนกลับไป เราก็แค่คิดว่า แค่มีชื่อ “อลิซาเบธ แซดเลอร์” ปรากฏในหน้าจอตอนท้ายข่าว แค่นั้นก็พอใจแล้วกับการมีผู้ประกาศข่าวที่ชื่อ-นามสกุลเป็นฝรั่งแต่กลับพูดอ่านภาษาไทยได้อย่างชัดเจน และพยายามเป็นอย่างมากที่สื่อสารด้วยการพูดไทยแทบทุกคำ ไม่ใช่พูดไทยคำอังกฤษคำ เพราะเรากำลังอ่านข่าวให้คนไทยฟังอยู่นะ และนั่นคือความภูมิใจกับการทำหน้าที่ของเรา”

นอกจากงานผู้ประกาศข่าวแล้ว ยังมีด้านอื่นๆ ที่ทำแล้วมีความสุข

“งานที่นอกเหนือจากการเป็นผู้ประกาศข่าว ก็ยังคงวนเวียนในเรื่องของการพูดและใช้เสียง ไม่ว่าจะเป็นพิธีกร หรืออ่านบทโฆษณาต่างๆ ทั้งภาษาไทย ภาษาอังกฤษ แต่ในอนาคตสิ่งที่ตัวเองตั้งเป้าเอาไว้ก็คงจะเป็นในเรื่องของธุรกิจส่วนตัวมากขึ้น เพราะรู้สึกชอบและมีแรงบันดาลใจจากตัวอย่างของคุณพ่อที่ท่านลงมือทำด้วยตัวเองตั้งแต่เริ่มต้นจนประสบความสำเร็จ ซึ่งก็คงเป็นธุรกิจที่เกี่ยวเนืองกับสิ่งที่เราเป็นอยู่ จากการที่เราใช้เสียงนี่แหละ หรือไม่ก็อาจเป็นเรื่องของอีคอมเมิร์ซตามที่ตัวเองได้ร่ำเรียนมาค่ะ”

บนเส้นทางการทำงาน อาจมีบ้างสำหรับการเจออุปสรรค คุณลิซ่ามีวิธีคิดหรือจัดการอย่างไรกับสิ่งนี้

          “มันขึ้นอยู่กับว่าอุปสรรคหรือปัญหานั้น มันกระทบกับเราแค่ไหน ถ้ามันเกิดจากการให้ร้ายของคนอื่น ลิซ่าก็มักจะไม่ค่อยให้ความสำคัญจนเกินไปนัก ยิ่งถ้ารู้ว่าปัญหามันมาจากแหล่งไหนก็จะพยายามหลีกเลี่ยงหรือไม่เข้าไปยุ่งด้วย เพราะตัวเองไม่ชอบมีเรื่องกับใคร อยากมีชีวิตสงบๆ มีความสุขกับการทำงาน หรือถ้าคิดแบบยาวๆ สำหรับการใช้ชีวิต ก็จะนึกถึงตอนแก่ว่า เราแค่อยากมีใครสักคน มีความมั่นคงที่เลี้ยงตัวเองได้ก็พอใจแล้ว เพราะฉะนั้นระหว่างทางของชีวิต เราไม่จำเป็นต้องต่อสู้หรือแย่งชิงกับใครเพื่อไปถึงจุดที่สูงสุด เราแค่ทำงานที่ตัวเองรัก ใช้แต่ละนาทีให้คุ้มค่ากับโอกาสที่ได้รับ เพราะฉะนั้นแต่ละวันลิซ่าจึงคิดแค่เรื่องของการพัฒนางาน พัฒนารายการให้มีดีขึ้น ซึ่งแค่นี้มันก็มากพอแล้วที่จะลืมกับเรื่องไร้สาระจากภายนอก และก้าวข้ามมันไปด้วยการมีสติ”

อะไรคือสิ่งสำคัญที่ทำให้เราเป็นเช่นนี้

          “ความรักจากครอบครัวค่ะ ลิซ่าได้รับความอบอุ่น ความผูกพัน ความห่วงใย และความปรารถนาดีจากพ่อแม่ น้องสาว ตลอดจนญาติพี่น้อง จนไม่รู้สึกว่า ตัวเองต้องโหยหาความรักให้วุ่นวาย แถมเรายังมีความรักดีๆ อีกมากมายที่พร้อมจะแบ่งปันให้กับเพื่อนให้กับคนรอบข้าง

          โดยเฉพาะกับคุณแม่ด้วยแล้ว ลิซ่ามีความรู้สึกรักและผูกพันเป็นพิเศษ เพราะแม่คอยดูแลเรามาโดยตลอด อย่างเช่นทุกวันนี้ คุณแม่ยังคงทำอาหาร หรือทำข้าวกล่องให้ลิซ่าได้รับประทานเวลาไปที่ทำงานอยู่เสมอ และจะเป็นปลื้มเสมอเวลามีคนคอยบอกว่า โชคดีจังที่มีแม่คอยเอาใจใส่ตลอด ซึ่งมันเป็นเรื่องที่น่าภูมิใจที่เรายังคงได้อยู่กับครอบครัว อยู่กับพ่อแม่ภายใต้หลังคาเดียวกัน เพราะต้องยอมรับว่า เมื่อถึงวันหนึ่งท่านก็ต้องจากเราไปในสักวัน และมันคงเป็นเรื่องที่น่าเสียดายหากเราจะไม่รักษาช่วงเวลาเหล่านี้ไว้ในความทรงจำ

          และสิ่งที่ทำให้ตัวเองมีกำลังใจในทุกๆ วันนี้ ก็คือ “การกอด” มันทำให้เรามีพลังพิเศษจริงๆ ค่ะ”

จากประสบการณ์การเป็นผู้ประกาศข่าว คุณลิซ่ามองเห็นความเป็นไปของสังคมและบทบาทของครอบครัวอย่างไร

          “สิ่งที่น่ากลัวของสังคมเราตอนนี้ คือการสื่อสารและความคาดหวังภายในครอบครัว เช่นผู้ใหญ่บางคนที่ไม่เปิดโอกาสให้ลูกได้พูดคุยเวลาที่เกิดปัญหา เน้นไปที่การต่อว่ามากกว่าการป้องกันหรือแก้ไข และมักจะยอมรับไม่ได้กับความผิดหวังที่ลูกพลั้งพลาด ทางออกของลูกจึงไม่ใช่ความเข้าใจจากบ้าน แต่เป็นการระบายอารมณ์กับโลกภายนอก

ชีวิตใต้หลังคาเดียวกันหากเป็นอะไรที่ไม่ค่อยสื่อสารกัน ลูกอยู่หน้าคอม พ่อนั่งกินเหล้าอยู่กับเพื่อน แม่นอนดูละครอยู่อย่างนั้น… ซึ่งถ้าสังคมเรายังคงวนเวียนอยู่กับเรื่องแบบนี้ คงเป็นเรื่องยากที่จะมาพูดถึงการเข้าใจกันระหว่างคนในสังคม เพราะฉะนั้นสังคมจะดีได้ต้องเริ่มต้นที่ครอบครัวค่ะ”

นอกจากงานศิลปะจะเป็นสิ่งที่แสดงถึงความรื่นรมย์ของการมีชีวิตแล้ว อีกด้านหนึ่งก็เหมือนเป็นภาพสะท้อนทางความคิดที่มีต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมด้วย โดยมีไม่น้อยที่ศิลปินผู้สร้างผลงานไม่ได้มุ่งเน้นไปที่ความสวยงามใดๆ แต่กลับนำเสนอในแง่มุมอีกด้านที่หลายคนอาจหลงลืม เพื่อกระตุ้นให้ตระหนักถึงวิกฤตการณ์ที่กำลังปรากฏอยู่ เช่น งานภาพถ่ายด้านสิ่งแวดล้อมของ ศิลปินคริส จอร์แดน ( Chris Jordan) ผู้ซึ่งยืนหยัดตัวเองด้วยการนำเสนองานศิลปะแนวทางนี้มาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะผลงานชุด Running the Numbers: An American Self-Portrait และ Portraits of global mass culture รวมถึงผลงานชุด Midway: Message from the Gyre ซึ่งผลงานทั้งหมดล้วนเป็นที่กล่าวขวัญของบรรดานักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อมในรอบหลายปีที่ผ่านมา เนื่องจากเป็นการนำเสนอภาพถ่ายที่สะท้อนให้เห็นถึงวัฒนธรรมการบริโภคของคนเรา อันแฝงไว้ด้วยข้อมูลและสถิติการบริโภคที่น่าตกใจไม่น้อย

Cans Seurat, 2007     60×92″

Depicts 106,000 aluminum cans, the number used in the US every thirty seconds.

Barbie Dolls, 2008     60×80″

Depicts 32,000 Barbies, equal to the number of elective breast augmentation surgeries performed monthly in the US in 2006.

โดยคริสมองว่า ปัญหาสิ่งแวดล้อมทุกวันนี้เกิดจากการที่พวกเราต่างร่วมกันสร้างขึ้นมา แบบคนละไม้คนละมือโดยไม่รู้ตัว ผลกระทบเล็กๆ ที่เราก่อทิ้งไว้นั้น ไม่มีใครคิดว่ามันเป็นเรื่องใหญ่โต แต่เมื่อมันถูกนำไปรวมกับผลกระทบเล็กๆ จากมือหลายๆ คน สุดท้ายมันจะยิ่งใหญ่ขนาดไหน

Venus, 2011     60×103″ in one panel, and 8×13 feet in three panels

Depicts 240,000 plastic bags, equal to the estimated number of plastic bags consumed around the world every ten seconds.

ข้อมูลบางอย่างเช่น คนอเมริกันใช้ถุงพลาสติก 60,000 ใบทุก 5 วินาที ถึงจะฟังดูน่าตกใจ แต่มันก็เป็นเพียงตัวเลขบนกระดาษที่ยากจะจินตนาการตามว่ามันมากมายอย่างไร คริสก็เลยเปลี่ยนตัวเลขเหล่านั้นให้เป็นภาพถ่ายขนาดใหญ่ยักษ์ ให้เห็นกันไปเลยว่าถุงพลาสติก 60,000 ใบนั้น มันเยอะแค่ไหน! ดูแล้วไม่ฉุกคิดก็ให้มันรู้ไป! โดยความน่าสนใจของการชมผลงานชุดนี้ คือการมองจากภาพรวมมุมกว้างแล้วค่อยๆ บีบแคบไปที่รายละเอียดที่เล็กที่สุด เราก็จะเห็นได้ว่า มีอะไรซ่อนอยู่ในภาพเหล่านี้ ซึ่งเป็นข้อมูลสถิติที่ชวนให้ตะลึงต่อการบริโภคทรัพยากรร่วมกัน และบางครั้งก็ไม่อาจปฏิเสธได้ว่า เราก็คือหนึ่งในตัวการของผลกระทบที่เกิดขึ้นเช่นกัน

     อีกด้านหนึ่งของผลงานภาพถ่ายชุด Midway: Message from the Gyre ถือเป็นผลงานภาพถ่ายแนวดิบๆ ที่หลายคนอาจไม่เคยคาดคิดมาก่อนว่า สิ่งที่อยู่ตรงหน้า นั่นคือ ซากนกกับบรรดาชิ้นส่วนขยะที่ไม่สามารถย่อยสลายได้ อย่างเช่น ฝาขวดน้ำพลาสติกหรือกระทั่งไฟแช็ค จะเป็นสาเหตุในการคร่าชีวิตสัตว์เหล่านี้ ซึ่งแม้จะเป็นภาพถ่ายที่ดูโหดร้ายไปสักนิด แต่นี่ก็คือความจริงที่ควรรับรู้ว่า ความมักง่ายของคนเราสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้เพียงใด

          และนี่กระมัง… ทีอาจทำให้เราหวนนึกถึงคำว่า “เด็ดดอกไม้ สะเทือนถึงดวงดาว” ว่ามันเป็นสิ่งที่เรากำลังเผชิญอยู่จริง!

รับชมผลงานเพิ่มเติมของคริส จอร์แดนได้ที่ www.chrisjordan.com